สมาธิสูตร ที่ ๓ เล่ม ๒๑

๔. ตติยสมาธิสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท สูตรที่ ๓

{๙๔} [๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แต่ไม่

ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่

ไม่ได้ความสงบใจในภายใน

(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้ง

ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้

อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในบุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจใน

ภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนาพึงเข้าไปหาบุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสนาแล้วถามอย่างนี้ว่า ‘คุณครับ จะพึงเห็นสังขารได้อย่างไร พึงพิจารณาสังขารอย่างไร พึงเห็นแจ้งสังขารอย่างไร’ ผู้ถูกถามนั้นย่อมตอบเขาตามที่เห็นมาตามที่รู้มาอย่างนี้ว่า ‘จะพึงเห็นสังขารได้อย่างนี้ พึงพิจารณาสังขารอย่างนี้ พึงเห็นแจ้งสังขารอย่างนี้, สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้

ความสงบใจในภายในพึงเข้าไปหาบุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แล้วถามอย่างนี้ว่า ‘คุณครับ จะพึงตั้งจิตไว้อย่างไร พึงน้อมจิตไปอย่างไร พึงทำจิตให้มีอารมณ์เดียวเกิดขึ้นได้อย่างไร พึงชักจูงจิตให้เป็นสมาธิได้อย่างไร, ผู้

(๓) ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

(๔) ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ดุ้นฟืนที่ถูกทิ้งไว้ในป่าช้า ถูกไฟไหม้ไปทั้งสอง

ปลาย ตรงกลางก็เปื้อนคูถ จะใช้ทำประโยชน์เป็นตัวไม้ในหมู่บ้านก็ไม่สำเร็จใช้ประโยชน์ทำเป็นตัวไม้ในป่าก็ไม่สำเร็จ ฉันใด บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเราก็กล่าวว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ระหว่างบุคคล ๒ ประเภทข้างต้นใน ๔ ประเภท

นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนจัดว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า ระหว่างบุคคล ๓ ประเภทข้างต้นใน ๔ ประเภทนั้น ผู้

ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจัดว่าเป็นผู้งามกว่า

และประณีตกว่า ระหว่างบุคคล ๔ ประเภทนั้น ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจัดว่าเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้สูงสุด และเป็นผู้ดีที่สุด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นมสดมาจากแม่โค นมเปรี้ยวมาจากนมสด

เนยข้นมาจากนมเปรี้ยว เนยใสมาจากเนยข้น หัวเนยใสมาจากเนยใส บรรดา

สิ่งเหล่านั้น หัวเนยใสชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศ ฉันใด บรรดาบุคคล

๔ ประเภทนี้ ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ก็จัดว่าเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้สูงสุด และเป็นผู้ดีที่สุด ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

๕. ฉวาลาตสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท สูตรที่ ๔

{๙๕} [๙๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฎอยู่ในโลก

บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

(๒) ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน

(๓) ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

(๔) ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ดุ้นฝืนที่ถูกทิ้งไว้ในป่าช้า ถูกไฟไหม้ไปทั้งสอง

ปลาย ตรงกลางก็เปื้อนคูถ จะใช้ทำประโยชน์เป็นตัวไม้ในหมู่บ้านก็ไม่สำเร็จ

ใช้ประโยชน์ทำเป็นตัวไม้ในป่าก็ไม่สำเร็จ ฉันใด บุคคลผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อ

ประโยชน์ตนและไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นเราก็กล่าวว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ระหว่างบุคคล ๒ ประเภทข้างต้นใน ๔ ประเภท

นั้น ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนจัดว่าเป็นผู้งามกว่าและประณีตกว่า ระหว่างบุคคล ๓ ประเภทข้างต้นใน ๔ ประเภทนั้น ผู้

ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจัดว่าเป็นผู้งามกว่า

และประณีตกว่า ระหว่างบุคคล ๔ ประเภทนั้น ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่นจัดว่าเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้สูงสุด และเป็นผู้ดีที่สุด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นมสดมาจากแม่โค นมเปรี้ยวมาจากนมสด

เนยข้นมาจากนมเปรี้ยว เนยใสมาจากเนยข้น หัวเนยใสมาจากเนยใส บรรดา

สิ่งเหล่านั้น หัวเนยใสชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศ ฉันใด บรรดาบุคคล

๔ ประเภทนี้ ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่น ก็จัดว่าเป็นผู้เลิศ เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้สูงสุด และเป็นผู้ดีที่สุด ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

-----

๖. ราควินยสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท สูตรที่ ๕

{๙๖} [๙๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

(๒) ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน

(๓) ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

(๔) ผู้ปฏิบัติทั้งเพื่อประโยชน์ตนทั้งเพื่อประโยชน์ผู้อื่น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อ

ประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตัวเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดราคะ ตัวเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ

แต่ไม่ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดโทสะ ตัวเองเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ แต่ไม่

ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดโมหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อ

ประโยชน์ตนคืออย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตัวเองไม่ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ ได้แต่ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดราคะ ตัวเองไม่ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ

ได้แต่ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดโทสะ ตัวเองไม่ปฏิบัติเพื่อกำจัดโมหะ ได้แต่

ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดโมหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่นแต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนคืออย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนทั้งไม่ปฏิบัติเพื่อ

ประโยชน์ผู้อื่นคืออย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ตัวเองก็ไม่ปฏิบัติเพื่อกำจัดราคะ ทั้งไม่ชักชวนผู้อื่นให้กำจัดราคะ ตัวเองก็ไม่ปฏิบัติเพื่อกำจัดโทสะ