สมาธิสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๑

(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่

ไม่ได้ความสงบใจในภายใน

(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้ง

ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้

อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๓. ทุติยสมาธิสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท สูตรที่ ๒

{๙๓} [๙๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แต่ไม่

ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสนา แต่ไม่

ได้ความสงบใจในภายใน

(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้ง

ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้

อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในบุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจ

ในภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา พึงตั้งมั่นอยู่ในธรรมเป็นที่สงบใจ

ในภายใน แล้วทำความเพียรในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้

ความสงบใจในภายใน พึงตั้งมั่นอยู่ในอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แล้วทำความเพียรในธรรมเป็นที่สงบใจในภายใน สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา ทั้งได้ความสงบใจในภายใน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปกติไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้งไม่

ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา พึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ย่อท้อ สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อได้กุศลธรรมเหล่านั้นแหละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ถูกไฟไหม้ผ้านุ่งห่ม หรือถูกไฟไหม้ศีรษะ พึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้นความไม่ย่อท้อ สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับไฟที่ผ้านุ่งห่มหรือที่ศีรษะนั้น ฉันใด บุคคลนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน พึงทำฉันทะ ความพยายาม

ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ย่อท้อ สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อได้กุศลธรรมเหล่านั้นแหละ สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้

อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา พึงตั้งมั่นอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นแล แล้วทำความเพียรให้ยิ่งขึ้นไป เพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๔. ตติยสมาธิสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท สูตรที่ ๓

{๙๔} [๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แต่ไม่

ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่

ไม่ได้ความสงบใจในภายใน

(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติไม่ได้ความสงบใจในภายใน ทั้ง

ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้

อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในบุคคลเหล่านั้น บุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจใน

ภายใน แต่ไม่ได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนาพึงเข้าไปหาบุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสนาแล้วถามอย่างนี้ว่า ‘คุณครับ จะพึงเห็นสังขารได้อย่างไร พึงพิจารณาสังขารอย่างไร พึงเห็นแจ้งสังขารอย่างไร’ ผู้ถูกถามนั้นย่อมตอบเขาตามที่เห็นมาตามที่รู้มาอย่างนี้ว่า ‘จะพึงเห็นสังขารได้อย่างนี้ พึงพิจารณาสังขารอย่างนี้ พึงเห็นแจ้งสังขารอย่างนี้, สมัยต่อมา เขาย่อมเป็นผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน ทั้งได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปกติได้อธิปัญญาธัมมวิปัสสนา แต่ไม่ได้

ความสงบใจในภายในพึงเข้าไปหาบุคคลผู้มีปกติได้ความสงบใจในภายใน แล้วถามอย่างนี้ว่า ‘คุณครับ จะพึงตั้งจิตไว้อย่างไร พึงน้อมจิตไปอย่างไร พึงทำจิตให้มีอารมณ์เดียวเกิดขึ้นได้อย่างไร พึงชักจูงจิตให้เป็นสมาธิได้อย่างไร, ผู้