สัปปุริสสูตร เล่ม ๒๑

๒. สัมมาทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุสิ้นอาสวะ ๔ ประการ

{๗๒} [๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติปฏิปทาอันไม่ผิด และชื่อว่าปรารภเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลายธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เนกขัมมวิตก ความตรึกในทางออกจากกาม

(๒) อพยาปาทวิตก ความตรึกในทางไม่พยาบาท

(๓) อวิหิงสาวิตก ความตรึกในทางไม่เบียดเบียน

(๔) สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติปฏิปทาอันไม่ผิด และชื่อว่าปรารภเหตุเพื่อความสิ้นอาสวะทั้งหลาย”

๓. สัปปุริสสูตร

ว่าด้วยธรรมของอสัตบุรุษและสัตบุรุษ ๔ ประการ

{๗๓} [๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการพึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

อสัตบุรุษในโลกนี้แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผยความเสียหายของผู้อื่น จะ

กล่าวอะไรถึงเมื่อถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของผู้อื่นเต็มที่อย่างกว้างขวางดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ (๑)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษในโลกนี้แม้จะถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย

ความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงเมื่อไม่ถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้าก็ไม่

แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดีของผู้อื่นโดยย่อไม่เต็มที่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ (๒)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษในโลกนี้แม้จะถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย

ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงเมื่อไม่ถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้าก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของตนโดยย่อ ไม่เต็มที่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ (๓)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อสัตบุรุษในโลกนี้แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย

ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงเมื่อถูกถามเล่า และเมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดีของตนเต็มที่อย่างกว้างขวาง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นอสัตบุรุษ (๔)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล

พึงทราบว่าเป็นอสัตบุรุษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการพึงทราบว่าเป็นสัตบุรุษ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

สัตบุรุษในโลกนี้แม้จะถูกถาม ก็ไม่เปิดเผยความเสียหายของผู้อื่น จะ

กล่าวอะไรถึงเมื่อไม่ถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้าก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรงอ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของผู้อื่นโดยย่อ ไม่เต็มที่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ (๑)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษในโลกนี้แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย

ความดีของผู้อื่น จะกล่าวอะไรถึงเมื่อถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรงไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดีของผู้อื่นเต็มที่อย่างกว้างขวาง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ (๒)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษในโลกนี้แม้ไม่ถูกถาม ก็เปิดเผย

ความเสียหายของตน จะกล่าวอะไรถึงเมื่อถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็แก้ปัญหาโดยตรง ไม่อ้อมค้อม ไม่หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความเสียหายของตนเต็มที่อย่างกว้างขวาง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ (๓)

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษในโลกนี้แม้จะถูกถาม ก็ไม่เปิดเผย

ความดีของตน จะกล่าวอะไรถึงเมื่อถูกถามเล่า แต่เมื่อถูกถามเข้า ก็ไม่แก้ปัญหาโดยตรง อ้อมค้อม หน่วงเหนี่ยว แล้วกล่าวความดีของตนโดยย่อไม่เต็มที่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พึงทราบว่าท่านผู้นี้เป็นสัตบุรุษ (๔)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลพึง

ทราบว่าเป็นสัตบุรุษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หญิงสะใภ้ที่ถูกนำตัวมาเพียงคืนหนึ่งหรือวันหนึ่ง

นางก็ตั้งหิริและโอตตัปปะไว้อย่างแรงกล้าในแม่สามี พ่อสามี และสามี โดยที่สุดในคนรับใช้และคนทํางาน สมัยต่อมานางอาศัยการอยู่รวมกันจึงกล่าวกะแม่สามีบ้าง พ่อสามีบ้าง และสามีบ้าง อย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไรเล่า, ดังนี้ ฉันใด ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพียง

ออกบวชได้เพียงวันหนึ่งหรือคืนหนึ่ง เธอก็ตั้งหิริและโอตตัปปะไว้อย่างแรง

กล้าในพุวกภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกาทั้งหลาย โดยที่สุดในคนวัด

และสามเณร สมัยต่อมาเธออาศัยการอยู่รวมกันจึงกล่าวกะอาจารย์บ้าง

กะอุปัชฌาย์บ้าง อย่างนี้ว่า ‘หลีกไปเถิด พวกท่านจะรู้อะไรเล่า, ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักมีใจเหมือนหญิงสะใภ้ซึ่งมาอยู่ใหม่, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๔. ปฐมอัคคสูตร

ว่าด้วยธรรมชั้นเลิศ ๔ ประการ

{๗๔} [๗๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมชั้นเลิศมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ศีลอันเลิศ ๑ สมาธิอันเลิศ ๑ ปัญญาอันเลิศ ๑ วิมุตติอันเลิศ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมชั้นเลิศมี ๔ ประการนี้แล”

๕. ทุติยอัคคสูตร

ว่าด้วยธรรมชั้นเลิศ ๔ ประการ

{๗๕} [๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมชั้นเลิศมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ รูปอันเลิศ ๑ เวทนาอันเลิศ ๑ สัญญาอันเลิศ ๑ ภพอันเลิศ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมชั้นเลิศมี ๔ ประการนี้แล

๖. กุสินาราสูตร

ว่าด้วยความสงสัยในพระรัตนตรัย

{๗๖} [๗๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ระหว่างต้นสาละทั้งคู่ใน

สาสวันอันเป็นที่ประพาสของมัลลกษัตริย์ ใกล้พระนครกุสินารา ในปรินิพพานสมัย ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ