โยคสูตร เล่ม ๒๑

ภิกษุรู้โทษนี้และรู้ตัณหาว่าเป็นที่เกิดแห่งทุกข์แล้ว พึง

เป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่ยึดมั่นถือมั่น มีสติเที่ยวไป

๑๐. โยคสูตร

ว่าด้วยโยคะ ๔ ประการ

{๑๐}[๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคะมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) กามโยคะ (๒) ภวโยคะ (๓) ทิฏฐิโยคะ (๔) อวิชชาโยคะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กามโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งกามทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขาไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งกามทั้งหลายตามความเป็นจริง ความกำหนัด(ที่เกิดขึ้น)เพราะกาม ความเพลิดเพลินเพราะกาม ความเยื่อใยเพราะกาม ความหมกมุ่นเพราะกาม ความกระหายเพราะกาม ความเร่าร้อนเพราะกาม ความหยั่งลงเพราะกาม และความทะยานอยากเพราะกามในวัตถุกามทั้งหลายย่อมเกิดขึ้น นี้เราเรียกว่ากามโยคะ ดังนี้คือ กามโยคะ

ก็ภวโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่ง

ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งภพทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขาไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งภพทั้งหลายตามความเป็นจริง ความกำหนัดเพราะภพ ความเพลิดเพลินเพราะภพ ความเยื่อใยเพราะภพ ความหมกมุ่นเพราะภพ ความ

กระหายเพราะภพ ความเร่าร้อนเพราะภพ ความหยั่งลงเพราะภพ และความทะยานอยากเพราะภพในภพทั้งหลายย่อมเกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าภวโยคะดังนี้คือ กามโยคะ และภวโยคะ

ก็ทิฎฐิโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่ง

ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งทิฏฐิทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขาไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษและการสลัดออกแห่งทิฏฐิทั้งหลายตามความเป็นจริง ความกำหนัดเพราะทิฏฐิความเพลิดเพลินเพราะทิฏฐิ ความเยื่อใยเพราะทิฏฐิ ความหมกมุ่นเพราะทิฏฐิ ความกระหายเพราะทิฏฐิ ความเร่าร้อนเพราะทิฏฐิ ความหยั่งลงเพราะทิฏฐิ และความทะยานอยากเพราะทิฏฐิในทิฏฐิทั้งหลายย่อมเกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าทิฏฐิโยคะ ดังนี้คือ กามโยคะ ภวโยคะ และทิฏฐิโยคะ

ก็อวิชชาโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมไม่รู้ประจักษ์ซึ่ง

ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริง เมื่อเขาไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษและการสลัดออกแห่งผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริง ความไม่รู้ ความไม่หยั่งรู้ ในผัสสายตนะ ๖ ประการย่อมเกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าอวิชชาโยคะ ดังนี้คือ กามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิโยคะ และอวิชชาโยคะ

เพราะบุคคลประกอบด้วยอกุศลธรรมอันเป็นบาป เป็นเครื่องเศร้าหมองเป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก มีชาติ ชราและมรณะต่อไปอีก ฉะนั้น เราจึงเรียกว่า ‘ผู้ไม่เกษมจากโยคะ,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคะมี ๔ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความพรากจากโยคะมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการ

คืออะไรบ้าง คือ (๑) ความพรากจากกามโยคะ (๒) ความพรากจากภวโยคะ(๓) ความพรากจากทิฏฐิโยคะ (๔) ความพรากจากอวิชชาโยคะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความพรากจากกามโยคะเป็นไฉน คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งกามทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขารู้ประจักษ์ซึ่งความเกิดความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งกามทั้งหลายตามความเป็นจริงความกำหนัดเพราะกาม ความเพลิดเพลินเพราะกาม ความเยื่อใยเพราะกามความหมกมุ่นเพราะกาม ความกระหายเพราะกาม ความเร่าร้อนเพราะกามความหยั่งลงเพราะกาม และความทะยานอยากเพราะกามในวัตถุกามทั้งหลายย่อมไม่เกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าความพรากจากกามโยคะ ดังนี้คือ ความพรากจากกามโยคะ

ก็ความพรากจากภวโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมรู้

ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งภพทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขารู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งภพทั้งหลายตามความเป็นจริง ความกำหนัดเพราะภพ ความเพลิดเพลินเพราะภพ ความเยื่อใยเพราะภพ ความหมกมุ่นเพราะภพ ความกระหายเพราะภพ ความเร่าร้อนเพราะภพ ความหยั่งลงเพราะภพ และความทะยานอยากเพราะภพ ในภพทั้งหลาย ย่อมไม่เกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าความพรากจากภวโยคะ ดังนี้คือ ความพรากจากกามโยคะ และความพรากจากภวโยคะ

ก็ความพรากจากทิฏฐิโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมรู้

ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งทิฏฐิทั้งหลายตามความเป็นจริง เมื่อเขารู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และ

การสลัดออกแห่งทิฏฐิทั้งหลายตามความเป็นจริง ความกำหนัดเพราะ

ทิฏฐิ ความเพลิดเพลินเพราะทิฏฐิ ความเยื่อใยเพราะทิฏฐิ ความหมกมุ่นเพราะทิฏฐิ ความกระหายเพราะทิฏฐิ ความเร่าร้อนเพราะทิฏฐิ ความหยั่งลงเพราะทิฏฐิ และความทะยานอยากเพราะทิฏฐิในทิฏฐิทั้งหลายย่อมไม่เกิดขึ้น

นี้เราเรียกว่าความพรากจากทิฏฐิโยคะ ดังนี้คือ ความพรากจากกามโยคะ

ความพรากจากภวโยคะ และความพรากจากทิฏฐิโยคะ

ก็ความพรากจากอวิชชาโยคะเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อม

รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งผัสสายตนะ๖ ประการตามความเป็นจริง เมื่อเขารู้ประจักษ์ซึ่งความเกิดความดับ คุณโทษและการสลัดออกแห่งผัสสายตนะ ๖ ประการตามความเป็นจริงความไม่รู้ ความไม่หยั่งรู้ในผัสสายตนะ ๖ ประการย่อมไม่เกิดขึ้น นี้เราเรียกว่าความพรากจากอวิชชาโยคะ ดังนี้คือ ความพรากจากกามโยคะ ความพรากจากภวโยคะ ความพรากจากทิฏฐิโยคะ และความพรากจากอวิชชาโยคะ

เพราะบุคคลพรากได้แล้วจากอกุศลธรรมอันเป็นบาป เป็นเครื่องเศร้าหมอง เป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบากมีชาติชราและมรณะต่อไปอีก ฉะนั้นเราจึงเรียกว่า ‘ผู้เกษมจากโยคะ,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความพรากจากโยคะมี ๔ ประการนี้แล,,

สัตว์ทั้งหลายผู้ประกอบด้วยกามโยคะ ภวโยคะ ทิฏฐิ

โยคะ และอวิชชาโยคะ ย่อมเป็นผู้มีปกติถึงชาติและมรณะ

ถึงการเวียนว่ายตายเกิดอยู่

ส่วนสัตว์เหล่าใดกำหนดรู้กามโยคะและภวโยคะได้

โดยประการทั้งปวง ถอนขึ้นซึ่งทิฏฐิโยคะ และสำรอก

อวิชชาโยคะเสียได้ สัตว์เหล่านั้นแลเป็นผู้พรากจากโยคะ

ทั้งปวงได้แล้ว เป็นมุนีผู้ล่วงพ้นโยคะเสียได้

จบ ภัณฑคามวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อนุพุทธสูตร ๒.ปปติตสูตร

๓. ปฐมขตสูตร ๔.ทุติยขตสูตร

๔. อนุโสตสูตร ๖.อัปปสุตสูตร

๗. โสภณสูตร ๘.เวสารัชชสูตร

๙. ตัณหุปปาทสูตร ๑๐.โยคสูตร

๒. จรวรรค

๑. จรสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ควรและผู้ควรบรรลุสัมโพธิญาณ

{๑๑}[๑๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก (ความตรึกในทางกาม)

พยาปาทวิตก (ความตรึกในทางพยาบาท) หรือวิหิงสาวิตก (ความตรึกในทางเบียดเบียน) เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เดินอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้เดินอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำเป็นนิจนิรันดร์,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาปาทวิตก หรือวิหิงสาวิตก

เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ และภิกษุรับเอาวิตกนั้นไว้ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นไป ไม่ให้ถึงความไม่มีเสีย ภิกษุแม้ยืนอยู่ แต่ยังเป็นอย่างนี้ เราก็เรียกว่า ‘ผู้ไม่มีความเพียร ไม่มีโอตตัปปะ เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำเป็นนิจนิรันดร์,