อัปปสุตสูตร เล่ม ๒๑

จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร ? อปฺปสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, อปฺปสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน. กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภูตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย (๑) ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ ฯเปฯ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ ฯเปฯ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถา อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ.

อปฺปสฺสุโตปิ เจ โหติ สีเลสุ อสมาหิโต

อุภเยน นํ ครหนฺติ สีลโต จ สุเตน จ.

อปฺปสฺสุโตปิ เจ โหติ สีเลสุ สุสมาหิโต

สีลโต นํ ปสํสนฺติ นาสฺส สมฺปชฺชเต สุตํ.

พหุสฺสุโตปิ เจ โหติ สีเลสุ อสมาหิโต

สีลโต นํ ครหนฺติ ตสฺส สมฺปชฺชเต สุตํ.

พหุสฺสุโตปิ เจ โหติ สีเลสุ สุสมาหิโต

อุภเยน นํ ปสํสนฺติ สีลโต จ สุเตน จ.

พหุสฺสุตํ ธมฺมธรํ สปฺปญฺญํ พุทฺธสาวกํ

เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ

เทวาปิ นํ ปสํสนฺติ พฺรหฺมุนาปิ ปสํสิโตติ. ฉฏฺฐํ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏ อยู่ในโลก

บุคคล ๔ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้มีสุตะน้อยทั้งไม่เข้าถึงสุตะ

๒. บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่เข้าถึงสุตะ

๓. บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่เข้าถึงสุตะ

๔. บุคคลผู้มีสุตะมากทั้งเข้าถึงสุตะ

บุคคลผู้มีสุตะน้อยทั้งไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ น้อย ทั้งเขาก็หารู้อรรถ รู้ธรรม แห่งสุตะ น้อยนั้นแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไม่ บุคคลผู้มีสุตะน้อยทั้งไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างนี้แลบุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ คือ สุตตะ เคยยะ ฯลฯ เวทัลละน้อย แต่ เขารู้อรรถรู้ธรรมแห่งสุตะน้อยนั้นแล้ว ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลผู้มีสุตะ น้อย แต่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างนี้แลบุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ คือ สุตตะ เคยยะ ฯลฯ เวทัลละมาก แต่เขาหารู้อรรถรู้ธรรมแห่งสุตะมากนั้น แล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไม่ บุคคล ผู้มีสุตะมาก แต่ไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างนี้แลบุคคลผู้มีสุตะมากทั้งเข้าถึงสุตะ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละมาก ทั้งเขาก็รู้อรรถรู้ธรรมแห่งสุตะมากนั้น แล้ว ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลผู้มีสุตะมากทั้งเข้าถึงสุตะ เป็นอย่างนี้แลภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

ถ้าบุคคลมีสุตะน้อย ทั้งไม่ตั้งมั่นในศีล

บัณฑิตทั้งหลายย่อมติเตียนเขา

ทั้งในด้านศีลและสุตะ

ถ้าบุคคลแม้มีสุตะน้อย แต่ตั้งมั่นดีในศีล

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในด้านศีล

แต่สุตะของเขาไม่สมบูรณ์

ถ้าบุคคลแม้มีสุตะมาก แต่ไม่ตั้งมั่นในศีล

บัณฑิตทั้งหลายย่อมติเตียนเขาในด้านศีล

แต่สุตะของเขาสมบูรณ์

ถ้าบุคคลมีสุตะมาก ทั้งตั้งมั่นดีในศีล

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขา

ทั้งในด้านศีลและสุตะ

ใครเล่าจะสามารถติเตียนเขาผู้มีสุตะมาก

ทรงธรรม มีปัญญา เป็นพุทธสาวก

ผู้เป็นเหมือนแท่งทองชมพูนุท

แม้เทวดาและมนุษย์ก็สรรเสริญเขา

ถึงพรหมก็สรรเสริญเขา

อัปปัสสุตสูตรที่ ๖ จบ