เมตตาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๑

๕. ปฐมเมตตาสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญอัปปมัญญา ๔ ประเภท สูตรที่ ๑

{๑๒๕} [๑๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้มีใจประกอบด้วยเมตตาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่

ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่างเบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ๑ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจเมตตาฌานนั้น และถึงความปลื้มใจด้วยเมตตาฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในเมตตาฌานนั้น น้อมใจไปในเมตตาฌานนั้นอยู่ด้วยเมตตาฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นพรหมกายิกา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นพรหมกายิกามีอายุประมาณกัปหนึ่ง ปุถชนดำรงอยู่ในชั้นพรหมกายิกานั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้ว ย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นพรหมกายิกานั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้ว ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษ ความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือ ในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่ (๑)

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มีใจประกอบด้วยกรุณาแผ่ไป

ตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้

ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยกรุณาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจกรุณาฌานนั้น และถึงความปลื้มใจด้วยกรุณาฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในกรุณาฌานนั้น น้อมใจไปในกรุณาฌานนั้น อยู่ด้วยกรุณาฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นอาภัสสระ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นอาภัสสระมีอายุประมาณ ๒ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นอาภัสสระนั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นอาภัสสระนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่ (๒}

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มีใจประกอบด้วยมุทิตาแผ่ไป

ตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยมุทิตาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจมุทิตาฌานนั้น และถึงความปลื้มใจด้วยมุทิตาฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในมุทิตาฌานนั้น น้อมใจไปในมุทิตาฌานนั้น อยู่ด้วยมุทิตาฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นสุภกิณหะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นสุภกิณหะมีอายุประมาณ ๔ กัป ปุถุชนดํารงอยู่ในชั้นสุภกิณหะนั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นสุภกิณหะนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้ว

ย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือในเมื่อคติ อุบัติ มีอยู่ (๓)

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มีใจประกอบด้วยอุเบกขาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้

ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจอุเบกขาฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยอุเบกขาฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในอุเบกขาฌานนั้น น้อมใจไปในอุเบกขาฌานนั้น อยู่ด้วยอุเบกขาฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นเวหัปผละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นเวหัปผละมีอายุประมาณ ๕๐๐ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นเวหัปผละนั้น

ตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้างกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นเวหัปผละนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วคือในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่” (๔)

๖. ทุติยเมตตาสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญอัปปมัญญา ๔ ประเภท สูตรที่ ๒

{๑๒๖} [๑๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ