ภยสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๑

๒. อูมิภยสูตร

ว่าด้วยภัย ๔ ประการ

{๑๒๒} [๑๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยมี ๔ ประการนี้อันคนผู้ลงนํ้าจะพึงหวังได้ ภัย ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภัยคือคลื่น (๒) ภัยคือจระเข้

(๓) ภัยคือนํ้าวน (๔) ภัยคือปลาฉลาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แลอันคนผู้ลงนํ้าพึงหวังได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภัย ๔ ประการนี้อันกุลบุตรบาง

คนโนโลกนี้ผู้ออกจากเรือนด้วยศรัทธมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยนี้พึงหวังได้ภัย ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภัยคือคลื่น (๒) ภัยคือจระเข้

(๓) ภัยคือนํ้าวน (๔) ภัยคือปลาฉลาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือคลื่นเป็นไฉน คือ กุลบุตร บางคนในโลก

นี้ออกจากเรือนด้วยศรัทธามาบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสครอบงำ ชื่อว่าตกอยู่ในกองทุกข์ มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า แม้ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้, ดังนี้ เธอบวชแล้วอย่างนั้น เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ย่อมตักเตือนสั่งสอนว่า‘เธอพึงก้าวไปอย่างนี้ พึงถอยกลับอย่างนี้พึงแลอย่างนี้ พึงเหลียวอย่างนี้ พึงคู้เข้าอย่างนี้ พึงเหยียดออกอย่างนี้ พึงทรงสังฆาฏิ บาตรและจีวรอย่างนี้’ เธอคิดอย่างนี้ว่า ‘สมัยเมื่อเราเป็นคฤหัสก์มีแต่จะตักเตือนสั่งสอนผู้อื่น ก็ภิกษุเหล่านี้คราวลูกคราวหลานของเรายังมาสำคัญเราว่าควรตักเตือนสั่งสอนอีก, เธอโกรธ ไม่พอใจ จึงบอกลาสิกขาสึกออกไป ภิกษุนี้เรียกว่าเป็นผู้กลัวต่อภัยคือคลื่น บอกลาสิกขาสึกออกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ในเวลาวิกาลบ้าง คฤหบดีผู้มีศรัทธาถวายของควรขบเคี้ยวหรือของควรบริโภคที่ประณีตอันใดแก่พวกเราในเวลาวิกาลตอนกลางวัน แม้ในของเหล่านั้น ภิกษุเหล่านี้ก็ทำเสมือนหนึ่งปิดปากพวกเราไว้, เธอโกรธ ไม่พอใจจึงบอกลาสิกขาสึกออกไป ภิกษุนี้เรียกว่าเป็นผู้กลัวต่อภัยคือจระเข้ บอกลาสิกขาสึกออกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือจระเข้, นี้แลเป็นชื่อของความเป็นผู้เห็นแก่ท้อง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าภัยคือจระเข้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือนํ้าวนเป็นไฉน คือ กุลบุตรบางคนในโลก

นี้ออกจากเรือนด้วยศรัทธามาบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติ ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสครอบงำ ชื่อว่าตกอยู่ในกองทุกข์ มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า แม้ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้,เธอบวชอย่างนั้นแล้ว เวลาเช้าครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านหรือนิคม ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ตั้งสติไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นคฤหบดีในหมู่บ้านหรือในนิคมนั้นเพียบพร้อม ถูกบำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ เธอจึงคิดอย่างนี้ว่า ‘สมัยเมื่อเราเป็นคฤหัสถ์ก็เพียบพร้อม ถูกบำเรออยู่ด้วยกามคุณ ๕ ก็โภคสมบัติในตระกูลของเราก็มีพร้อม เราอาจที่จะบริโภคโภคสมบัติทั้งหลายและทำบุญได้ อย่ากระนั้นเลย เราพึงบอกลาสิกขาสึกออกไปแล้วบริโภคโภคสมบัติทั้งหลายและทำบุญดีกว่า, เธอจึงบอกลาสิกขาสึกออกไป ภิกษุนี้เรียกว่าเป็นผู้กลัวต่อภัยคือนํ้าวน บอกลาสิกขาสึกออกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือนํ้าวน, นี้แลเป็นชื่อของกามคุณ ๕ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าภัยคือนํ้าวน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภัยคือปลาฉลามเป็นไฉน คือ กุลบุตรบางคนใน

โลกนี้ออกจากเรือนด้วยศรัทธามาบวชเป็นบรรพชิต ด้วยคิดว่า ‘เราถูกชาติชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสครอบงำ ชื่อว่าตกอยู่ในกองทุกข์ มีทุกข์เป็นเบื้องหน้า แม้ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้จะพึงปรากฏได้, เธอบวชแล้วอย่างนั้น เวลาเช้าครองอันตรวาสกแล้ว

ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านหรือนิคม ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ตั้งสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นมาตุคามในหมู่บ้านหรือในนิคมนั้นนุ่งไม่เรียบร้อยหรือห่มไม่เรียบร้อยเข้า ราคะก็รบกวนจิตของเธอเพราะเห็นมาตุคามนุ่งไม่เรียบร้อยหรือห่มไม่เรียบร้อย เธอมีจิตถูกราคะรบกวน จึงบอกลาสิกขาสึกออกไป ภิกษุนี้เรียกว่าเป็นผู้กลัวต่อภัยคือปลาฉลาม บอกลาสิกขาสึกออกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือปลาฉลาม, นี้แลเป็นชื่อของมาตุคามดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าภัยคือปลาฉลาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แลอันกุลบุตรบางคนในโลกนี้ ออกจากเรือนด้วยศรัทธามาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยนี้จะพึงหวังได้,,

๓. ปฐมนานากรณสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้เจริญฌาน ๔ ประเภท

{๑๒๓} [๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดอันแต่วิเวกอยู่ บุคคลนั้นพอใจชอบใจปฐมฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยปฐมฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในปฐมฌานนั้น น้อมใจไปในปฐมฌานนั้น อยู่ด้วยปฐมฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นพรหมกายิกา ดูก่อน