ฌานสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๑

ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านหรือนิคม ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ตั้งสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นมาตุคามในหมู่บ้านหรือในนิคมนั้นนุ่งไม่เรียบร้อยหรือห่มไม่เรียบร้อยเข้า ราคะก็รบกวนจิตของเธอเพราะเห็นมาตุคามนุ่งไม่เรียบร้อยหรือห่มไม่เรียบร้อย เธอมีจิตถูกราคะรบกวน จึงบอกลาสิกขาสึกออกไป ภิกษุนี้เรียกว่าเป็นผู้กลัวต่อภัยคือปลาฉลาม บอกลาสิกขาสึกออกไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ภัยคือปลาฉลาม, นี้แลเป็นชื่อของมาตุคามดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าภัยคือปลาฉลาม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๔ ประการนี้แลอันกุลบุตรบางคนในโลกนี้ ออกจากเรือนด้วยศรัทธามาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยนี้จะพึงหวังได้,,

๓. ปฐมนานากรณสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้เจริญฌาน ๔ ประเภท

{๑๒๓} [๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดอันแต่วิเวกอยู่ บุคคลนั้นพอใจชอบใจปฐมฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยปฐมฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในปฐมฌานนั้น น้อมใจไปในปฐมฌานนั้น อยู่ด้วยปฐมฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไป ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นพรหมกายิกา ดูก่อน

ภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นพรหมกายิกามีอายุประมาณกัปหนึ่ง ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นพรหมกายิกานั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้ว ย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วน

สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นพรหมกายิกานั้นตราบเท่าสิ้นอายุครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือ ในเมื่อคดิ อุบัติมีอยู่ (๑)

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใส

ในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ บุคคลนั้นพอใจชอบใจทุติยฌานนั้นและถึงความปลื้มใจด้วยทุติยฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในทุติยฌานนั้น น้อมใจไปในทุติยฌานนั้น อยู่ด้วยทุติยฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นอาภัสสระ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นอาภัสสระมีอายุประมาณ ๒ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นอากัสสระนั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นอาภัสสระนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษ ความ

แปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่ (๒)

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ

เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจตติยฌานนั้น และถึงความปลื้มใจด้วยตติยฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในตติยฌานนั้น น้อมใจไปในตติยฌานนั้น อยู่ด้วยตติยฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นสุภกิณหะดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นสุภกิณหะมีอายุประมาณ ๔ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นสุภภิณหะนั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าดำรงอยู่ในชั้นสุภกิณหะนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนี้เป็นความวิเศษ ความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว คือ ในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่ (๓)

อีกประเภทหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มี

สุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ บุคคลนั้นพอใจ ชอบใจจตุตถฌานนั้น และถึงความปลื้มใจด้วยจตุตถฌานนั้น เขาตั้งอยู่ในจตุตถฌานนั้น น้อมใจไปใน

จตุตถฌานนั้น อยู่ด้วยจตุตถฌานนั้นมาก ไม่เสื่อม เมื่อทำกาละไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาชั้นเวหัปผละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาชั้นเวหัปผละมีอายุประมาณ ๕๐๐ กัป ปุถุชนดำรงอยู่ในชั้นเวหัปผละนั้นตราบเท่าตลอดอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมดนั้นแล้วย่อมเข้าถึงนรกบ้าง กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปิตติวิสัยบ้าง ส่วนสาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ดำรง

อยู่ในชั้นเวหัปผละนั้นตราบเท่าสิ้นอายุ ครั้นสิ้นประมาณอายุทั้งหมด

นั้นแล้วย่อมปรินิพพานในภพนั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นความวิเศษความแปลกแตกต่างกันระหว่างอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วคือ ในเมื่อคติ อุบัติมีอยู่” (๔)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก”

๔. ทุติยนานากรณสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้เจริญฌาน ๔ ประเภท

{๑๒๔} [๑๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ รูป เวทนา สัญญาสังขารวิญญาณอันใดมีอยู่ในปฐมฌานนั้น บุคคลนั้นพิจารณาเห็นธรรม

เหล่านั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นดังโรค เป็นดังหัวฝี เป็นดังลูกศร เป็นของทนได้ยาก เป็นของเบียดเบียน เป็นของไม่เชื่อฟัง เป็น