๕. อาภาวรรค เล่ม ๒๑

จตสฺโส อิมา ภิกฺขเว อาภา. กตมา จตสฺโส ? จนฺทาภา สุริยาภา อคฺคาภา ปญฺญาภา อิมา โข ภิกฺขเว จตสฺโส อาภา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิมาสํ จตสฺสนฺนํ (๑) อาภานํ ยทิทํ ปญฺญาภาติ. ปฐมํ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ ประการนี้

แสงสว่าง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ ๒. แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์

๓. แสงสว่างแห่งไฟ ๔. แสงสว่างแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ ประการนี้แล

บรรดาแสงสว่าง ๔ ประการนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ

อาภาสูตรที่ ๑ จบ

๒. ปภาสุตฺต จตสฺโส อิมา ภิกฺขเว ปภา. กตมา จตสฺโส ? จนฺทปฺปภา สุริยปฺปภา อคฺคิปฺปภา ปญฺญาปฺปภา. อิมา โข ภิกฺขเว จตสฺโส ปภา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิมาสํ จตสฺสนฺนํ ปภานํ ยทิทํ ปญฺญาปฺปภาติ. ทุติยํ.

๒. ปภาสูตร

ว่าด้วยรัศมี

ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ ประการนี้

รัศมี ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. รัศมีแห่งดวงจันทร์ ๒. รัศมีแห่งดวงอาทิตย์

๓. รัศมีแห่งไฟ ๔. รัศมีแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ ประการนี้แล

บรรดารัศมี ๔ ประการนี้ รัศมีแห่งปัญญาเป็นเลิศ

ปภาสูตรที่ ๒ จบ

๓. อาโลกสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อาโลกา. กตเม จตฺตาโร ? จนฺทาโลโก สุริยาโลโก อคฺคาโลโก ปญฺญาโลโก. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อาโลกา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ จตุนฺนํ อาโลกานํ ยทิทํ ปญฺญาโลโกติ. ตติยํ.

๓. อาโลกสูตร

ว่าด้วยความสว่าง

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่าง ๔ ประการนี้

ความสว่าง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความสว่างแห่งดวงจันทร์ ๒. ความสว่างแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความสว่างแห่งไฟ ๔. ความสว่างแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่าง ๔ ประการนี้แล

บรรดาความสว่าง ๔ ประการนี้ ความสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ

อาโลกสูตรที่ ๓ จบ

๔. โอภาสสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว โอภาสา. กตเม จตฺตาโร ? จนฺโทภาโส สุริโยภาโส อคฺโคภาโส ปญฺโญภาโส. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร โอภาสา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ จตุนฺนํ โอภาสานํ ยทิทํ ปญฺโญภาโสติ. จตุตฺถํ.

๔. โอภาสสูตร

ว่าด้วยความสว่างไสว

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่างไสว ๔ ประการนี้

ความสว่างไสว ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความสว่างไสวแห่งดวงจันทร์ ๒. ความสว่างไสวแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความสว่างไสวแห่งไฟ ๔. ความสว่างไสวแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่างไสว ๔ ประการนี้แล

บรรดาความสว่างไสว ๔ ประการนี้ ความสว่างไสวแห่งปัญญาเป็นเลิศ

โอภาสสูตรที่ ๔ จบ

๕. ปชฺโชตสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปชฺโชตา. กตเม จตฺตาโร ? จนฺทปฺปชฺโชโต สุริยปฺปชฺโชโต อคฺคิปฺปชฺโชโต ปญฺญาปฺปชฺโชโต. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ปชฺโชตา. เอตทคฺคํ ภิกฺขเว อิเมสํ จตุนฺนํ ปชฺโชตานํ ยทิทํ ปญฺญาปฺปชฺโชโตติ. ปญฺจมํ.

๕. ปัชโชตสูตร

ว่าด้วยความรุ่งเรือง

ภิกษุทั้งหลาย ความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้

ความรุ่งเรือง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความรุ่งเรืองแห่งดวงจันทร์ ๒. ความรุ่งเรืองแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความรุ่งเรืองแห่งไฟ ๔. ความรุ่งเรืองแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้แล

บรรดาความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้ ความรุ่งเรืองแห่งปัญญาเป็นเลิศ

ปัชโชตสูตรที่ ๕ จบ

๖. ปฐมกาลสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว กาลา. กตเม จตฺตาโร ? กาเลน ธมฺมสฺสวนํ กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, กาเลน สมโถ, (๑) กาเลน วิปสฺสนา. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร กาลาติ. ฉฏฺฐํ.

๖. ปฐมกาลสูตร

ว่าด้วยกาล สูตรที่ ๑

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้

กาล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. การฟังธรรมตามกาล ๒. การสนทนาธรรม ตามกาล

๓. ความสงบใจตามกาล ๔. ความเห็นแจ้งตามกาล

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้แล

ปฐมกาลสูตรที่ ๖ จบ

๗. ทุติยกาลสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว กาลา สมฺมาภาวิยมานา สมฺมาอนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺติ. กตเม จตฺตาโร ? กาเลน ธมฺมสฺสวนํ, กาเลน ธมฺมสากจฺฉา, กาเลน สมโถ, กาเลน วิปสฺสนา. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร กาลา สมฺมาภาวิยมานา สมฺมาอนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺติ.

เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุสุพฺเภ๓๓๗ ปริปูเรนฺติ, กุสุพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา สมุทฺทสาครํ (๑) ปริปูเรนฺติ. เอวเมว โข ภิกฺขเว อิเม จตฺตาโร กาลา สมฺมาภาวิยมานา สมฺมาอนุปริวตฺติยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาเปนฺตีติ. สตฺตมํ.

๗. ทุติยกาลสูตร

ว่าด้วยกาล สูตรที่ ๒

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้ที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุน เวียนไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

กาล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. การฟังธรรมตามกาล ๒. การสนทนาธรรมตามกาล

๓. ความสงบใจตามกาล ๔. ความเห็นแจ้งตามกาล

กาล ๔ ประการนี้แลที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุนเวียนไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดภูเขา น้ำไหลไปตามที่ลุ่มทำให้ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้วทำให้หนองเต็ม หนองเต็ม แล้วทำให้บึงเต็ม บึงเต็มแล้วทำให้แม่น้ำน้อยเต็ม แม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ทำให้แม่น้ำ ใหญ่เต็ม แม่น้ำใหญ่เต็มแล้วก็ทำให้มหาสมุทรเต็ม แม้ฉันใดกาล ๔ ประการนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุนเวียน ไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

ทุติยกาลสูตรที่ ๗ จบ

๘. ทุจฺจริตสุตฺต จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว วจีทุจฺจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ ? มุสาวาโท ปิสุณา วาจา ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป. อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานีติ. อฏฺฐมํ.

๘. ทุจจริตสูตร

ว่าด้วยทุจริต

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้

วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. มุสาวาท (พูดเท็จ) ๒. ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด)

๓. ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ)

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล

ทุจจริตสูตรที่ ๘ จบ

๙. สุจริตสุตฺต จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว วจีสุจริตานิ. กตมานิ จตฺตาริ ? สจฺจวาจา อปิสุณวาจา สณฺหวาจา มนฺตภาสา. อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ วจีสุจริตานีติ. นวมํ.

๙. สุจริตสูตร

ว่าด้วยสุจริต

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้

วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สัจจวาจา (พูดจริง) ๒. อปิสุณาวาจา (พูดไม่ส่อเสียด)

๓. สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) ๔. มันตภาสา (พูดด้วยปัญญา)

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล

สุจริตสูตรที่ ๙ จบ

๑๐. สารสุตฺต จตฺตาโรเม ภิกฺขเว สารา. กตเม จตฺตาโร ? สีลสาโร สมาธิสาโร ปญฺญาสาโร วิมุตฺติสาโร. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร สาราติ. ทสมํ. อาภาวคฺโค ปญฺจโม. ตสฺสุทฺทานํ

อาภา ปภา จ อาโลกา โอภาสา เจว ปชฺโชตา

เทฺว กาลา จริตา เทฺว จ โหนฺติ สาเรน เต ทสาติ.

ตติโย ปณฺณาสโก นิฏฺฐิโต.

๑๐. สารสูตร

ว่าด้วยสารธรรม

ภิกษุทั้งหลาย สารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสาร) ๔ ประการนี้

สารธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สีลสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือศีล)

๒. สมาธิสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือสมาธิ)

๓. ปัญญาสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือปัญญา)

๔. วิมุตติสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือวิมุตติ)

ภิกษุทั้งหลาย สารธรรม ๔ ประการนี้แล

สารสูตรที่ ๑๐ จบ

อาภาวรรคที่ ๕ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาภาสูตร ๒. ปภาสูตร

๓. อาโลกสูตร ๔. โอภาสสูตร

๕. ปัชโชตสูตร ๖. ปฐมกาลสูตร

๗. ทุติยกาลสูตร ๘. ทุจจริตสูตร

๙. สุจริตสูตร ๑๐. สารสูตร

ตติยปัณณาสก์ จบ