๔. ปัคคัยหสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

นอกจากพระอริยเจ้าแล้ว จะมีใครเล่าที่ควรรู้บทคือ

พระนิพพานที่บุคคลรู้โดยชอบแล้วย่อมเป็นผู้หาอาสวะมิได้

ปรินิพพานไป

๔. ทุติยรูปารามสูตร

ว่าด้วยผู้ยินดีในอายตนะ ๖ อยู่เป็นทุกข์ สูตรที่ ๒

{๒๑๘} [๑๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาและมนุษย์เป็นผู้มีรูปเป็นที่มายินดี เป็นผู้ยินดีแล้วในรูป เป็นผู้เพลิดเพลินแล้วในรูป เพราะรูปแปรปรวนไป คลายไป และดับไป เทวดาและมนุษย์จึงอยู่เป็นทุกข์ เทวดาและมนุษย์เป็นผู้มีเสียงเป็นที่มายินดี... เป็นผู้มีกลิ่นเป็นที่มายินดี... เป็นผู้มีรสเป็นที่มายินดี ... เป็นผู้มีโผฏฐัพพะเป็นที่มายินดี ... เป็นผู้มีธรรมารมณ์เป็นที่มายินดี เป็นผู้ยินดีแล้วในธรรมารมณ์ เป็นผู้เพลิดเพลินแล้วในธรรมารมณ์ เพราะธรรมารมณ์แปรปรวนไป คลายไป และดับไป เทวดาและมนุษย์จึงอยู่เป็นทุกข์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนตถาคตผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งแล้วซึ่งความเกิด

ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งรูปทั้งหลายตามความเป็นจริง จึงไม่เป็นผู้มีรูปเป็นที่มายินดี ไม่เป็นผู้ยินดีแล้วในรูป ไม่เป็นผู้เพลิดเพลินแล้วในรูป เพราะรูปแปรปรวนไป คลายไป และดับไป ตถาคตก็ยังอยู่เป็นสุข ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตผู้เป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ารู้แจ้งแล้วซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเสียง ... แห่งกลิ่น ...แห่งรส... แห่งโผฏฐัพพะ... แห่งธรรมารมณ์ตามความเป็นจริง จึงไม่เป็นผู้มีธรรมารมณ์ เป็นที่มายินดี ไม่เป็นผู้ยินดีแล้วในธรรมารมณ์ ไม่เป็นผู้เพลิดเพลินแล้วในธรรมารมณ์ เพราะธรรมารมณ์แปรปรวนไป คลายไปและดับไป ตถาคตก็ยังอยู่เป็นสุข”

๕. ปฐมนตุมหากสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายใน ๖ ไม่ใช่ของตน สูตรที่ ๑

{๒๑๙} [๑๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย สิ่งนั้น พวกเธอทั้งหลายจงละเสีย สิ่งที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย คือ จักษุไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละจักษุนั้นเสีย จักษุที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย โสตะ... ฆานะ ... ชิวหา... กาย... มโนไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละมโนนั้นเสีย มโนที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้บรรดามีในพระวิหารเชตวันนี้ คนพึงขนไปบ้าง พึงเผาบ้าง พึงทำตามปัจจัยบ้าง ก็เธอทั้งหลายพึงคิดอย่างนี้หรือว่า ‘คนย่อมขนไป ย่อมเผา หรือย่อมทำตามปัจจัยซึ่งเราทั้งหลาย”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้อนั้นหามิได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร”

“เพราะว่าสิ่งนั้นไม่ใช่ตนหรือสิ่งที่นับเนื่องในตนของพวกข้าพระองค์พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันใดก็ฉันนั้นแหละ ภิกษุทั้งหลาย จักษุก็ไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย พวกเธอจงละจักษุนั้นเสีย จักษุที่พวกเธอละได้แล้วนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลเพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย โสตะ... ฆานะ ... ชิวหา... กาย... มโนไม่ใช่ของเธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละมโนนั้นเสีย มโนที่พวกเธอละได้แล้วนั้น จักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย”