๒. มิคชาลสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

๒. ทุติยมิคชาลสูตร

ว่าด้วยผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว สูตรที่ ๒

{๖๘} [๖๔] ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ พอที่ข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงเป็นผู้ปลีกตัวออกจากหมู่ อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมิคชาละ มีรูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ถ้าภิกษุยินดี พรํ่าถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ย่อมเกิดความเพลิดเพลิน เรากล่าวว่า ‘เพราะเกิดความเพลิดเพลิน จึงเกิดทุกข์’ ... มีธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ ถ้าภิกษุยินดี พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ เมื่อเธอยินดี พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ย่อมเกิดความเพลิดเพลิน เรากล่าวว่า ‘เพราะเกิดความเพลิดเพลิน จึงเกิดทุกข์’ดูก่อนมิคชาละ

{๖๙} มีรูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ ถ้าภิกษุไม่ยินดี ไม่พร่ำถึงไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ เมื่อไม่ยินดี ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุนรูปนั้นอยู่ ความเพลิดเพลินก็ดับไป เรากล่าวว่า ‘เพราะความเพลิดเพลินดับ ทุกข์จึงดับ’ ... มีธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ ถ้าภิกษุไม่ยินดี ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ เมื่อเธอไม่ยินดี ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ความเพลิดเพลินก็ดับไป เรากล่าวว่า ‘เพราะความเพลิดเพลินดับ ทุกข์จึงดับ’

{๗๐} ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละยินดีอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ และท่านพระมิคชาละได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายฉะนี้แล

๓. ปฐมสมิทธิมารปัญหาสูตร

ว่าด้วยพระสมิทธิทูลถามปัญหาเรื่องมาร

{๗๑} [๖๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระสมิทธิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘มาร มาร’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร จึงเป็นมารหรือมีการบัญญัติว่ามาร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสมิทธิ ในที่ใด มีจักษุ มีรูป มีจักขุวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร

ในที่ใด มีโสตะ มีเสียง มีโสตวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร