๓. สมิทธิสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

{๗๐} ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละยินดีอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ และท่านพระมิคชาละได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายฉะนี้แล

๓. ปฐมสมิทธิมารปัญหาสูตร

ว่าด้วยพระสมิทธิทูลถามปัญหาเรื่องมาร

{๗๑} [๖๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระสมิทธิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘มาร มาร’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร จึงเป็นมารหรือมีการบัญญัติว่ามาร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสมิทธิ ในที่ใด มีจักษุ มีรูป มีจักขุวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร

ในที่ใด มีโสตะ มีเสียง มีโสตวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร

ในที่ใด มีฆานะ มีกลิ่น มีฆานวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยฆานวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามารในที่ใด มีชิวหา มีรส มีชิวหาวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหาวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามารในที่ใด มีกาย มีโผฏฐัพพะ มีกายวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยกายวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามารในที่ใด มีมโน มีธรรมารมณ์ มีมโนวิญญาณ มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณ ในที่นั้น ก็มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร{๗๒} ดูก่อนสมิทธิ ในที่ใด ไม่มีจักษุ ไม่มีรูป ไม่มีจักขุวิญญาณ ไม่มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยจักขุวิญญาณ ในที่นั้น ก็ไม่มีมารหรือการบัญญัติว่ามารในที่ใด ไม่มีมโน ไม่มีธรรมารมณ์ ไม่มีมโนวิญญาณ ไม่มีธรรมที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณ ในที่นั้น ก็ไม่มีมารหรือการบัญญัติว่ามาร”

๔. สมิทธิสัตตปัญหาสูตร

ว่าด้วยพระสมิทธิทูลถามปัญหาเรื่องสัตว์

{๗๓} [๖๖] ... “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘สัตว์ สัตว์’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร จึงมีสัตว์หรือการบัญญัติว่าสัตว์” ...

๕. สมิทธิทุกขปัญหาสูตร

ว่าด้วยพระสมิทธิทูลถามปัญหาเรื่องทุกข์

{๗๔} [๖๗] ... “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘ทุกข์ ทุกข์’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร จึงมีทุกข์หรือการบัญญัติว่าทุกข์” ...