๑๐. คิลานสูตร เล่ม ๑๘

เตน โข ปน สมเยน จิตฺโต คหปติ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ฯ อถ โข สมฺพหุลา อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา สงฺคมฺม สมาคมฺม จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจุํ ปณิเธหิ คหปติ อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตีติ ฯ เอวํ วุตฺเต จิตฺโต คหปติ [๒] อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา เอตทโวจ ตมฺปิ อนิจฺจํ ตมฺปิ อธุวํ ตมฺปิ ปหาย คมนียนฺติ ฯ

๑ ม. อลตฺถ โข ฯ ๒ ม. ยุ. ตา ฯ

ก็สมัยนั้นแล จิตตคฤหบดีป่วย เป็นทุกข์ มีไข้หนัก ครั้งนั้นแล อารามเทวดาวนเทวดา รุกขเทวดา (และ) เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้าและพญาไม้ มาร่วมประชุมกันแล้วกล่าวกับจิตตคฤหบดีว่า ดูกรคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ขอให้เราเป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชในอนาคตเถิดเมื่อพวกเทวดากล่าวอย่างนี้แล้ว จิตตคฤหบดีจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นว่า แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป ฯ

เอวํ วุตฺเต จิตฺตสฺส คหปติโน มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา จิตฺตํ คหปตึ เอตทโวจุํ สตึ อยฺยปุตฺต อุปฏฺฐเปหิ มา วิปฺปลปสีติ ๑ ฯ กินฺตาหํ ๒ วทามิ ยํ มํ ตุเมฺห เอวํ วเทถ สตึ อยฺยปุตฺต อุปฏฺฐเปหิ มา วิปฺปลปสีติ ฯ เอวํ โข ตฺวํ อยฺยปุตฺต วเทสิ ตมฺปิ อนิจฺจํ ตมฺปิ อธุวํ ตมฺปิ ปหาย คมนียนฺติ ฯ ตถา หิ ปน มํ อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา เอวมาหํสุ ปณิเธหิ คหปติ อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตีติ ฯ ตาหํ เอวํ วทามิ ตมฺปิ อนิจฺจํ ฯเปฯ ตมฺปิ ปหาย คมนียนฺติ ฯ กิมฺปน ตา อยฺยปุตฺต อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา อตฺถวสํ สมฺปสฺสมานา เอวมาหํสุ ปณิเธหิ คหปติ อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตีติ ฯ

ตาสํ โข อารามเทวตานํ วนเทวตานํ รุกฺขเทวตานํ โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถานํ เทวตานํ เอวํ โหติ อยํ โข จิตฺโต คหปติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม สเจ ปณิทหิสฺสติ อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตีติ ฯ ตสฺส โข อยํ ๓ อิชฺฌิสฺสติ สีลวโต เจโตปณิธิ สีลสฺส ๔ วิสุทฺธตฺตา ธมฺมิโก ธมฺมิกํ พลํ อนุปฺปทสฺสตีติ ๕ ฯ อิมา โข ตา อารามเทวตา วนเทวตา รุกฺขเทวตา โอสธีติณวนปฺปตีสุ อธิวตฺถา เทวตา อตฺถวสํ สมฺปสฺสมานา เอวมาหํสุ ปณิเธหิ คหปติ อนาคตมทฺธานํ ราชา อสฺสํ จกฺกวตฺตีติ ฯ ตาหํ เอวํ วทามิ ตมฺปิ อนิจฺจํ ตมฺปิ อธุวํ ตมฺปิ ปหาย คมนียนฺติ ฯ เตนหิ อยฺยปุตฺต อเมฺหปิ โอวทาหีติ ๑ ฯ

๑ ม. ยุ. วิปฺปลปีติ ฯ ๒ ยุ. กินฺตฺยาหํ ฯ ๓ ยุ. ตสฺส โข อยนฺติ อิเม ปาฐา

นตฺถิ ฯ ๔ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๕ ม. ผลํ อนุปสฺสตีติ ฯ ยุ. ผลํ

อนุสริสฺสตีติ ฯ

เมื่อจิตตคฤหบดีกล่าวอย่างนี้แล้ว พวกมิตรสหายญาติสาโลหิตของจิตต

คฤหบดีได้กล่าวกะจิตตคฤหบดีว่า ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุตรนาย ท่านจงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไป ฯ

จิตต. ฉันได้พูดอะไรออกไปบ้างหรือ ที่เป็นเหตุให้พวกท่านทั้งหลาย กล่าวกะฉันอย่างนี้ว่า ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุตรนาย ท่านจงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไป ฯ

มิตร. ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุตรนาย ท่านได้พูดอย่างนี้ว่า แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป ฯ

จิตต. จริงอย่างนั้น อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา (และ) เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้าและพญาไม้ได้กล่าวกะเราอย่างนี้ว่า ดูกรคฤหบดีท่านจงตั้งปรารถนาว่าขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรวรรดิราชในอนาคตกาล ฉันจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นว่า แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป ฯ

มิตร. ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุตรนาย ก็อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา(และ) เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้าและพญาไม้เหล่านั้น เห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงได้กล่าวว่า ดูกรคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชในอนาคตเถิด ฯ

จิตต. อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา (และ) เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยาหญ้าและพญาไม้เหล่านั้น มีความคิดอย่างนี้ว่า จิตตคฤหบดีผู้นี้เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ถ้าเธอจักปรารถนาว่า ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชในอนาคตไซร้ การปรารถนาด้วยใจของเธอผู้มีศีลนี้จักสำเร็จได้เพราะศีลบริสุทธิ์ ผู้ประกอบด้วยธรรมย่อมเพิ่มกำลังให้ผู้ที่ประกอบด้วยธรรมอารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา (และ) เทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้าและพญาไม้เหล่านั้น เห็นอำนาจประโยชน์ดังกล่าวมานี้ จึงได้กล่าวว่าดูกรคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชในอนาคตเถิด ฉันจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นว่า แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยงไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป ฯ

มิตร. ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุตรนาย ถ้าเช่นนั้น ขอท่านจงกล่าวสอนพวกข้าพเจ้าบ้าง ฯ

ตสฺมา หิ โว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ ฯ ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปนยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ ฯ สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ภวิสฺสาม สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ ฯ ยํ โข ปน ๒ กิญฺจิ กุเล เทยฺยธมฺมํ สพฺพนฺตํ อปฺปฏิวิภตฺตํ ภวิสฺสติ สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหีติ ฯ เอวํ หิ โว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ อถ โข จิตฺโต คหปติ มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต พุทฺเธ จ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ [๓] จาเค จ สมาทเปตฺวา กาลมกาสีติ ฯ

จิตฺตคหปติปุจฺฉา สมตฺตา ๔ ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

สญฺโญชนา ๑ เทฺว อิสิทตฺตา มหโก กามภู ปิจ

โคทตฺโต จ นิคณฺโฐ จ อเจเลน คิลานนฺติ ๒ ฯ

______________

๑ ยุ. โอวเทหีติ ฯ ๒ ยุ. โข ปนาติ สทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ ยุ. ปสาเทตฺวา ฯ

๔ ม. ยุ. จิตฺตสํยุตฺตํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สํโยชนํ ฯ ๒ ม. คิลานทสฺสนนฺติ ฯ

จิตต. ฉะนั้น พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้ว่า พวกเราจักประกอบด้วยศรัทธาอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า แม้เพราะเหตุนี้ๆ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะเสด็จไปดีแล้ว รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรมพวกเราจักประกอบด้วยศรัทธาอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว อันผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนจะพึงรู้เฉพาะตน พวกเราจักประกอบด้วยศรัทธาอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่าพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว

ปฏิบัติตรง ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติชอบนี่คือคู่แห่งบุรุษ ๔ได้แก่บุรุษบุคคล ๘ นี้คือพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ควรของคำนับเป็นผู้ควรของต้อนรับ เป็นผู้ควรของทำบุญ เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นนาบุญของโลกไม่มีนาบุญอื่นยิ่งไปกว่า อนึ่ง ไทยธรรมทุกชนิดในตระกูล จักเป็นของควรแบ่งกับท่านผู้มีศีลมีกัลยาณธรรม พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้แล ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดี ครั้นแนะนำมิตรสหายญาติสาโลหิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าพระธรรม พระสงฆ์ และจาคะแล้ว ได้กระทำกาละ(ตาย) ฯ

จบสูตรที่ ๑๐

จบจิตตคหปติปุจฉา ฯ

____________________________________

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สังโยชนสูตร ๒. อิสิทัตตสูตรที่ ๑ ๓. อิสิทัตตสูตรที่ ๒ ๔. มหกสูตร

๕. กามภูสูตรที่ ๑ ๖. กามภูสูตรที่ ๒ ๗. โคทัตตสูตร ๘. นิคัณฐสูตร

๙. อเจลสูตร ๑๐. คิลานสูตร ฯ