๑๐. คิลานสูตร เล่ม ๑๘

ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีได้พาอเจลกัสสปะเข้าไปหาภิกษุผู้เถระถึงที่อยู่ ครั้นแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย อเจลกัสสปะผู้นี้เป็นสหายคฤหัสถ์เก่าของกระผม ขอพระเถระทั้งหลายจงให้อเจลกัสสปะผู้นี้บรรพชาอุปสมบทด้วยเถิด กระผมจักบำรุงเธอด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเอง”

อเจลกัสสปะได้บรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยแล้ว ท่านพระอเจลกัสสปะอุปสมบทแล้วไม่นาน ได้ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็น บรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ ก็แลท่านพระอเจลกัสสปะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๑๐. คิลานทัสสนสูตร

ว่าด้วยจิตตคฤหบดีป่วยแล้วสิ้นชีวิต

{๕๘๓} [๓๕๒] ก็สมัยนั้นแล จิตตคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนาครั้งนั้นแล อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้า และพญาไม้มาร่วมประชุมกันแล้วกล่าวกับจิตตคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรติในอนาคตด้วยเถิด”

เมื่อพวกเทวดากล่าวอย่างนี้แล้ว จิตตคฤหบดีจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นว่า “แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป”

{๕๘๔} เมื่อจิตตคฤหบดีกล่าวอย่างนี้แล้ว พวกมิตรสหาย ญาติสาโลหิตของจิตตคฤหบดีได้กล่าวกะจิตตคฤหบดีว่า “ลูกนายท่าน ท่านจงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไปเลย”

“ฉันได้พูดอะไรออกไปหรือ ที่เป็นเหตุให้พวกท่านทั้งหลายกล่าวกะฉันอย่างนี้ว่า ‘ลูกนายท่าน ท่านจงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไปเลย”

“ลูกนายท่าน ท่านได้พูดอย่างนี้ว่า ‘แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป”

“จริงอย่างนั้นแหละ อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้า และพญาไม้ได้กล่าวกะเราอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตด้วยเถิด’ ฉันจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นไปว่า ‘แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป”“ลูกนายท่าน ก็อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้า และพญาไม้เหล่านั้นเห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตด้วยเถิด”

“อารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา หญ้า และพญาไม้เหล่านั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘จิตตคฤหบดีผู้นี้ เป็นผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ถ้าเธอจักปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคต’ ไซร้ การปรารถนาแห่งใจของเธอผู้มีศีลนี้จักสำเร็จได้เพราะศีลบริสุทธิ์ ผู้ประกอบด้วยธรรมย่อมเพิ่มกำลังให้ผู้ที่ประกอบด้วยธรรมอารามเทวดา วนเทวดา รุกขเทวดา และเทวดาที่สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้เป็นยา

หญ้า และพญาไม้เหล่านั้นเห็นอำนาจประโยชน์ดังกล่าวมานี้จึงได้กล่าวว่า ‘ดูก่อนคฤหบดี ท่านจงปรารถนาว่า ‘ขอให้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตด้วยเถิด’ ฉันจึงได้กล่าวกะเทวดาเหล่านั้นไปว่า ‘แม้การเป็นเช่นนั้นก็เป็นของไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน จำจะต้องละไป”

“ลูกนายท่าน ถ้าเช่นนั้น ขอท่านจงกล่าวสอนพวกข้าพเจ้าบ้าง”

{๕๘๕} “ฉะนั้น พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘พวกเราจักประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกพระธรรม’ พวกเราจักประกอบด้วยความเลื่อมใส อันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดูควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’

พวกเราจักประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว ปฏิบัติตรง ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ เป็นบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ ควรแก่ของบูชา ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญของชาวโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’ อนึ่ง ไทยธรรมสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีอยู่ในตระกูลทั้งหมดนั้นยังมิได้ถูกแบ่ง จักเป็นของควรทั่วไปแก่ท่านผู้มีศีลมีกัลยาณธรรม’ พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้แล”ครั้งนั้นแล จิตตคฤหบดีครั้นแนะนำมิตรสหาย ญาติสาโลหิตให้เลื่อมใสพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ และจาคะแล้ว ได้ทำกาละแล้ว

จบ จิตตสังยุต

รวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ

๑. สังโยชนสูตร ๒. ปฐมอิสิทัตตสูตร

๓. ทุติยอิสิทัตตสูตร ๔. มหกสูตร

๕. ปฐมกามภูสูตร ๖. ทุติยกามภูสูตร

๗. โคทัตตสูตร ๘. นิคัณฐนาฏปุตตสูตร

๙. อเจลกัสสปสูตร ๑๐. คิลานทัสสนสูตร

๘. คามณิสังยุต

๑. จัณฑสูตร

ว่าด้วยคนดุและคนสงบเสงี่ยม

{๕๘๖} [๓๕๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล นายจัณฑคามณีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้นับได้ว่าเป็นคนดุ ก็อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้นับได้ว่าเป็นคนสงบเสงี่ยม”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนนายบ้าน บุคคลบางคนในโลกนี้ ยังละราคะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละราคะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละราคะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนดุ บุคคลบางคนในโลกนี้ยังละโทสะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละโทสะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละโทสะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับว่าเป็นคนดุ บุคคลบางคน ในโลกนี้ยังละโมหะไม่ได้ เพราะเป็นผู้ยังละโมหะไม่ได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธ บุคคลที่ยังละโมหะไม่ได้ถูกคนอื่นยั่วให้โกรธเข้า ย่อมแสดงความโกรธให้เห็น ผู้นั้นจึงนับได้ว่าเป็นคนดุ ดูก่อนนายบ้าน นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้บุคคลบางคนในโลกนี้ถึงความนับว่าเป็นคนดุ{๕๘๗} ดูก่อนนายบ้าน อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ละราคะได้แล้ว เพราะเป็นผู้ละราคะได้ คนอื่นจึงยั่วให้โกรธไม่ได้ บุคคลที่ละราคะได้แล้วถูกคนอื่น