๑๐. มณิจูฬกสูตร เล่ม ๑๘

๑๐. มณิจูฬกสูตร

ว่าด้วยทองและเงินไม่สมควรแก่สมณศากยบุตร

{๖๒๓} [๓๖๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล เมื่อราชบริษัทนั่งชุมนุมกันอยู่ในพระราชวัง ได้เกิดข้อสนทนากันว่า “ทองและเงินย่อมควรแก่เหล่าสมณศากยบุตร เหล่าสมณศากยบุตรย่อมยินดีทองและเงิน ย่อมรับทองและเงิน”

{๖๒๔} ก็สมัยนั้นแล นายบ้านนามว่ามณิจูฬกะนั่งอยู่ในบริษัทนั้นด้วย จึงได้กล่าวกะบริษัทนั้นว่า “ท่านผู้เจริญ พวกท่านอย่าได้กล่าวอย่างนี้ ทองและเงินไม่ควรแก่เหล่าสมณศากยบุตร เหล่าสมณศากยบุตรย่อมไม่ยินดีทองและเงิน ย่อมไม่รับทองและเงิน เหล่าสมณศากยบุตรห้ามแก้วและทอง ปราศจากทองและเงิน” นายบ้านมณิจูฬกะได้สามารถทำให้บริษัทนั้นยอมรับแล้ว

{๖๒๕} ต่อมา นายบ้านมณิจูฬกะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อราชบริษัทนั่งชุมนุมกันอยู่ในพระราชวัง ได้เกิดข้อสนทนากันว่า ‘ทองและเงินย่อมควรแก่เหล่าสมณศากยบุตร เหล่าสมณศากยบุตรย่อมยินดีทองและเงิน ย่อมรับทองและเงิน’ เมื่อราชบริษัทกล่าวอย่างนี้ ข้าพระองค์จึงได้กล่าวกะบริษัทนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ พวกท่าน อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ทองและเงินไม่ควรแก่เหล่าสมณศากยบุตรเหล่าสมณศากยบุตรย่อมไม่ยินดีทองและเงิน ย่อมไม่รับทองและเงิน เหล่าสมณศากยบุตรห้ามแก้วและทอง ปราศจากทองและเงิน’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญข้าพระองค์สามารถทำให้บริษัทนั้นยอมรับแล้ว เมื่อข้าพระองค์ตอบอย่างนี้ชื่อว่ากล่าวตรงกับที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วแลหรือ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคำที่ไม่เป็นจริงบ้างหรือ ชื่อว่ากล่าว

อ้างเหตุสมควรแเก่เหตุหรือ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้บ้างหรือ พระพุทธเจ้าข้า”

{๖๒๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ นายบ้าน เมื่อท่านตอบไปอย่างนี้ชื่อว่ากล่าวตรงกับที่เรากล่าวแล้ว ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่เราด้วยคำที่ไม่เป็นจริง ชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรเแก่เหตุ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผล จะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้ เพราะว่าทองและเงินไม่ควรแก่สมณศากยบุตร สมณศากยบุตรย่อมไม่ยินดีทองและเงิน ย่อมไม่รับทองและเงิน สมณศากยบุตรห้าม แก้วและทอง ปราศจากทองและเงิน ดูก่อนนายบ้านทองและเงินควรแก่ผู้ใด เบญจกามคุณก็ควรแก่ผู้นั้น เบญจกามคุณควรแก่ผู้ใดทองและเงินก็ควรแก่ผู้นั้น ดูก่อนนายบ้าน ท่านพึงทรงความที่ควรแก่เบญจกามคุณนั้นโดยส่วนเดียวว่า ‘ไม่ใช่ธรรมของสมณะ ไม่ใช่ธรรมของศากยบุตร’ อนึ่ง เรากล่าวอย่างนี้ว่า ‘ผู้ต้องการหญ้าพึงแสวงหาหญ้า ผู้ต้องการไม้พึงแสวงหาไม้ ผู้ต้องการเกวียนพึงแสวงหาเกวียน ผู้ต้องการบุรุษพึงแสวงหาบุรุษ’ เรามิได้กล่าวว่า ‘สมณศากยบุตรพึงยินดีพึงแสวงหาทองและเงิน’ โดยปริยายอะไรเลย”

๑๑. คันธภกสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดและดับแห่งทุกข์

{๖๒๗} [๓๖๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อุรุเวลกัปปนิคมของมัลลกษัตริย์ ในแคว้นมัลละ ครั้งนั้นแล นายบ้านนามว่าคันธภกะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้านั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงแสดงเหตุเกิดและเหตุดับแห่งทุกข์แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด”