๖. ภูมกสูตร เล่ม ๑๘

{๕๙๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว หัวหน้าทหารม้าได้ร้องไห้นํ้าตาไหล

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนหัวหน้า เราได้ห้ามท่านแล้วมิใช่หรือว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย”

เขาทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ร้องไห้ถึงข้อที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะข้าพระองค์เลย แต่ว่าข้าพระองค์ถูกทหารม้าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ หลอกลวงให้หลงมาตลอดกาลนานว่า ‘ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้ง นัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีสายตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๖. อสิพันธกปุตตสูตร

ว่าด้วยผู้ทำอกุศลกรรมบถ ๑๐ ย่อมเข้าถึงอบาย

{๕๙๘} [๓๕๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปาวาริกอัมพวันใกล้เมืองนาลันทา ครั้งนั้นแล นายบ้านนามว่าอสิพันธกบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์

ผู้เจริญ พวกพราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิมีคณโฑนํ้าติดตัว ประดับพวงมาลัยสาหร่ายอาบนํ้าทุกเช้าเย็น บำเรอไฟ พราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่ายังสัตว์ที่ทำกาละตายไปแล้วให้เป็นขึ้นข้างบน ให้รู้ชอบ ให้เข้าสู่สวรรค์ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าสามารถทำให้สัตว์โลกทั้งหมดหลังจากตายไปเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ได้ไหม”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนนายบ้าน ถ้าอย่างนั้น เราขอย้อนถามท่านในข้อนี้ ปัญหาควรแก่ท่านด้วยประการใด ท่านพึงตอบปัญหาข้อนั้นด้วยประการนั้น

ดูก่อนนายบ้าน ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน มีคนในโลกนี้ที่ชอบฆ่าสัตว์ ชอบลักทรัพย์ ชอบประพฤติผิดในกาม ชอบพูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มากไปด้วยอภิชฌา มีจิตพยาบาท มีความเห็นผิด หมู่มหาชนมาร่วมประชุมกันแล้วพึงสวดวิงวอน กล่าวยกย่อง ประนมมือเดินเวียนไปรอบ ๆ ผู้นั้นว่า ‘คนผู้นี้หลังจากตายไปขอให้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ด้วยเถิด’ ดังนี้ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนผู้นั้นหลังจากตายไปพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์เพราะเหตุแห่งการสวดวิงวอน การยกย่อง หรือการประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ ของหมู่มหาชนได้ไหม”“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

{๕๙๙} “ดูก่อนนายบ้าน เปรียบเหมือนคนโยนหินก้อนหนาใหญ่ลงไปในห้วงนํ้าลึก หมู่มหาชนพึงมาร่วมประชุมกันแล้วสวดวิงวอน กล่าวยกย่อง ประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ หินนั้นว่า ‘ขอจงโผล่ขึ้นเถิด ท่านก้อนหิน ขอจงลอยขึ้นเถิดท่านก้อนหิน ขอจงขึ้นบกเถิด ท่านก้อนหิน’ ดังนี้ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ก้อนหินนั้นพึงโผล่ขึ้น พึงลอยขึ้น หรือพึงขึ้นบก เพราะเหตุแห่งการสวดวิงวอน การยกย่อง หรือการประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ ของหมู่มหาชนได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนนายบ้าน ฉันนั้นเหมือนกัน คนผู้ใดชอบฆ่าสัตว์ ชอบลักทรัพย์ ชอบประพฤติผิดในกาม ชอบพูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มากไปด้วยอภิชฌา มีจิตพยาบาท มีความเห็นผิด ถึงหมู่มหาชนจะพึงมาประชุมร่วมกันแล้วสวดวิงวอน กล่าวยกย่อง ประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ คนผู้นั้นว่า ‘คนผู้นี้หลังจากตายไปขอให้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ด้วยเถิด’ ดังนี้ ก็จริง ถึงกระนั้น คนผู้นั้นหลังจากตายไปก็พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ว่าด้วยผู้เว้นจากอกุศลกรรมบถ ๑๐ ย่อมเขาถึงสวรรค์

ดูก่อนนายบ้าน ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน มีคนในโลกนี้เว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการลักทรัพย์ เว้นจากการประพฤติผิดในกาม เว้นจากการพูดเท็จ พูดคำหยาบ พูดส่อเสียด พูดเพ้อเจ้อ ไม่มากไปด้วยอภิชณา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ หมู่มหาชนมาประชุมร่วมกันแล้วพึงสวดวิงวอน สวดยกย่อง ประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ คนผู้นั้นว่า ‘คนผู้นี้หลังจากตายไปขอให้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ ดังนี้{๖๐๐} ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนผู้นั้นหลังจากตายไปพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเพราะเหตุแห่งการสวดวิงวอน กล่าวสรรเสริญ หรือประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ ของหมู่มหาชนได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

{๖๐๑} “ดูก่อนนาย บ้านเปรียบเหมือนมีคนลงไปยังห้วงนํ้าลึกแล้วทุบหม้อเนยใสหรือหม้อนํ้ามัน ก้อนกรวดหรือก้อนหินที่มีอยู่ในหม้อนั้นพึงจมลง เนยใสหรือนํ้ามันที่มีอยู่ในหม้อนั้นพึงลอยขึ้น หมู่มหาชนมาประชุมร่วมกันแล้วพึงสวดวิงวอน กล่าวสรรเสริญ ประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ เนยใสหรือนํ้ามันนั้นว่า ‘ขอจงจมลงเถิด ท่านเนยใสและนํ้ามัน ขอจงดำลงเถิด ท่านเนยใสและน้ำมัน ขอจงจมดิ่งลงภายใต้เถิด ท่านเนยใสและน้ำมัน’ ดังนี้ ท่านจะ

สำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เนยใสและนํ้ามันนั้นพึงจมลง พึงดำลง พึงจม ดิ่งลงภายใต้เพราะเหตุแห่งการสวดวิงวอน การกล่าวยกย่อง หรือประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ ของหมู่มหาชนได้หรือ”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนนายบ้าน ฉันนั้นเหมือนกัน คนผู้ใดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการลักทรัพย์ เว้นจากการประพฤติผิดในกาม เว้นจากการพูดเท็จ พูดคำหยาบ พูดส่อเสียด พูดเพ้อเจ้อ ไม่มากไปด้วยอภิชฌา มีจิตไม่พยาบาท มีความเห็นชอบ ถึงหมู่มหาชนจะมาประชุมร่วมกันแล้วพึงสวดวิงวอน สวดยกย่อง ประนมมือเดินเวียนรอบ ๆ คนผู้นั้นว่า ‘คนผู้นี้หลังจากตายไปขอให้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ ดังนี้ ก็จริง ถึงกระนั้น คนผู้นั้น หลังจากตายไปก็พึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

{๖๐๒} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว นายบ้านนามว่าอสิพันธกบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. เขตตูปมสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยนา

{๖๐๓} [๓๕๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้