๕. อัสสาโรหสูตร เล่ม ๑๘

ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ หลอกลวงให้หลงมาตลอดกาลนานว่า ‘นักรบอาชีพคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสก ผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๔. หัตถาโรหสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนายทหารช้าง

{๕๙๕} [๓๕๖] ครั้งนั้นแล หัวหน้านายทหารช้างได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... (พึงขยายข้อความให้พิสดารเหมือนในสูตรข้างต้น) ผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๕. อัสสาโรหสูตร

ว่าด้วยปัญหาของนายทหารม้า

{๕๙๖} [๓๕๗] ครั้งนั้นแล หัวหน้านายทหารม้าเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับคำของทหารม้าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อนๆ กล่าวว่า

‘ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าอย่างไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย”

หัวหน้านายทหารม้าได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับคำของทหารม้าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ กล่าวว่า ‘ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตายผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ในข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าอย่างไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนหัวหน้า เราห้ามท่านไม่ได้แล้วว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย’ เอาเถอะ เราจักตอบให้ท่านฟัง ดูก่อนหัวหน้า ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงครามผู้นั้นผูกจิตไว้

ทำไว้ไม่ดี ตั้งไว้ไม่ดีก่อนแล้วว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกแทง จงขาดสูญ จงพินาศ หรือว่าอย่าได้มีแล้ว’ พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเกิดในนรกชื่อสรชิตก็ถ้าเขามีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ดังนี้ไซร้ความเห็นของเขานั้นเป็นความเห็นผิด ดูก่อนหัวหน้า ก็เรากล่าวคติไว้ ๒ อย่าง คือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอย่างใดอย่างหนึ่ง สำหรับบุคคลผู้มีความเห็นผิด”

{๕๙๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว หัวหน้าทหารม้าได้ร้องไห้นํ้าตาไหล

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนหัวหน้า เราได้ห้ามท่านแล้วมิใช่หรือว่า ‘อย่าเลย หัวหน้า ขอพักข้อนี้เสียเถิด ท่านอย่าถามข้อนี้กะเราเลย”

เขาทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์มิได้ร้องไห้ถึงข้อที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะข้าพระองค์เลย แต่ว่าข้าพระองค์ถูกทหารม้าผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์รุ่นก่อน ๆ หลอกลวงให้หลงมาตลอดกาลนานว่า ‘ทหารม้าคนใดอุตสาหะพยายามในสงคราม พวกข้าศึกฆ่าผู้นั้นซึ่งกำลังอุตสาหะพยายามอยู่ให้ถึงความตาย ผู้นั้นหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่าสรชิต’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้ง นัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีสายตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๖. อสิพันธกปุตตสูตร

ว่าด้วยผู้ทำอกุศลกรรมบถ ๑๐ ย่อมเข้าถึงอบาย

{๕๙๘} [๓๕๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปาวาริกอัมพวันใกล้เมืองนาลันทา ครั้งนั้นแล นายบ้านนามว่าอสิพันธกบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์