๒. วัชชีสูตร เล่ม ๑๘

ตัณหานั้นก็ย่อมไม่มีแก่เธอผู้ไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พรํ่าถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ วิญญาณอันอาศัยตัณหานั้นย่อมไม่มี อุปาทานอันอาศัยตัณหานั้นก็ย่อมไม่มีแก่เธอผู้ไม่เพลิดเพลิน ไม่พรํ่าถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุผู้ไม่มีอุปาทานย่อมปรินิพพานได้ ดูก่อนคฤหบดี นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

๒. วัชชีสูตร

ว่าดวยเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์ไม่ปรินิพพานและปรินิพพาน

{๑๙๓} [๑๒๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หัตถิคาม ในแคว้นวัชชี ครั้งนั้นแล คฤหบดีผู้มีอำนาจชาวหัตถิคามได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานไม่ได้ในปัจจุบัน อนึ่ง อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ ... (ข้อความต่อไปพึงขยายเหมือนกับสูตรต้น) ดูก่อนคฤหบดี นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

๓. นาฬันทสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์ไม่ปรินิพพานและปรินิพพาน

{๑๙๔} [๑๒๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปาวาริกัมพวัน ใกล้เมืองนาฬันทา ครั้งนั้นแล อุบาลีคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพาน ไม่ได้ในปัจจุบัน อนึ่ง อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่... (ข้อความต่อไปพึงขยายเหมือนกับสูตรต้น) ดูก่อนคฤหบดี นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ปรินิพพานได้ในปัจจุบัน”

๔. ภารทวาชสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์

{๑๙๕} [๑๒๗] สมัยหนึ่ง ท่านพระปิณโฑลภารทวาชะอยู่ที่โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้นแล พระเจ้าอุเทนได้เสด็จไปหาท่านพระปิณโฑล ภารทวาชะ ครั้นแล้วทรงปราศรัยกับท่านพระปิณโทลภารทวาชะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ตรัสถามท่านพระปิณโฑลภารทวาชะว่า “ท่านภารทวาชะผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้ภิกษุหนุ่มเหล่านี้ที่ยังหนุ่มยังแน่น มีผมดำสนิท ประกอบไปด้วยวัยแรกรุ่นอันจำเริญ แต่ไม่เพลิดเพลินในกามคุณทั้งหลาย ประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์ บริบูรณ์จนตลอดชีวิต และปฏิบัติอยู่ได้นาน”