๕. อัตตรักขิตสูตร เล่ม ๑๕

เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิโกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ “อิธ มยฺหํ ภนฺเต รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ “เกสํ นุ โข รกฺขิโต อตฺตา เกสํ นุ โข (๑) อรกฺขิโต อตฺตา”ติ. ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ “เย จ โข เกจิ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ, เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต หตฺถิกาโย วา รกฺเขยฺย, อสฺสกาโย วา รกฺเขยฺย, รถกาโย วา รกฺเขยฺย, ปตฺติกาโย วา รกฺเขยฺย, อถ โข เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? พาหิรา เหสา รกฺขา, เนสา รกฺขา อชฺฌตฺติกา, ตสฺมา เตสํ อรกฺขิโต อตฺตาติ. เย จ โข เกจิ กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เนว หตฺถิกาโย รกฺเขยฺย, น อสฺสกาโย รกฺเขยฺย, น รถกาโย รกฺเขยฺย, น ปตฺติกาโย รกฺเขยฺย, อถ โข เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อชฺฌตฺติกา เหสา รกฺขา, เนสา รกฺขา พาหิรา, ตสฺมา เตสํ รกฺขิโต อตฺตา”ติ.

เอวเมตํ มหาราช เอวเมตํ มหาราช, เย หิ เกจิ มหาราช กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ ฯเปฯ เตสํ อรกฺขิโต อตฺตาติ. ตํ กิสฺส เหตุ? พาหิรา เหสา มหาราช รกฺขา เนสา รกฺขา อชฺฌตฺติกา, ตสฺมา เตสํ อรกฺขิโต อตฺตา. เย หิ เกจิ มหาราช กาเยน สุจริตํ จรนฺติ, วาจาย สุจริตํ จรนฺติ, มนสา สุจริตํ จรนฺติ, เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. กิญฺจาปิ เต เนว หตฺถิกาโย รกฺเขยฺย, น อสฺสกาโย รกฺเขยฺย, น รถกาโย รกฺเขยฺย, น ปตฺติกาโย รกฺเขยฺย, อถ โข เตสํ รกฺขิโต อตฺตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อชฺฌตฺติกา เหสา มหาราช รกฺขา, เนสา รกฺขา พาหิรา, ตสฺมา เตสํ รกฺขิโต อตฺตาติ. อิทมโวจ ฯเปฯ

กาเยน สํวโร สาธุ สาธุ วาจาย สํวโร

มนสา สํวโร สาธุ สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร

สพฺพตฺถ สํวุโต ลชฺชี รกฺขิโตติ ปวุจฺจตีติ.

พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความ คิดคำนึงอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าไหนหนอชื่อว่ารักษาตน ชนเหล่าไหนชื่อว่าไม่รักษาตน’ ข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ก็ชนบางพวกประพฤติกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตน’ข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักษาภายใน ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตน ส่วนชนบางพวกประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตน แม้ว่าพลช้าง พลม้า พลรถหรือพลเดินเท้า ไม่รักษาเขาก็ตาม ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตนข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตน”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร ข้อนี้เป็นอย่างนั้น มหาบพิตร ข้อนี้ เป็นอย่างนั้น ก็ชนบางพวกประพฤติกายทุจริต ฯลฯ ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตน

ข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักษาภายใน ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตน ส่วนชนบางพวกประพฤติกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ชนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตน แม้ว่าพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลเดินเท้า ไม่รักษาเขาก็ตาม ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตนข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก ฉะนั้น ชนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตน”

พระผู้มีพระภาค ฯลฯ จึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

การสำรวมกายเป็นการดี

การสำรวมวาจาเป็นการดี

การสำรวมใจเป็นการดี

การสำรวมในที่ทั้งปวงเป็นการดี

บุคคลสำรวมในที่ทั้งปวงแล้วมีความละอายต่อบาป

เรากล่าวว่ารักษาตน

อัตตรักขิตสูตรที่ ๕ จบ