๑. ชฏิลสูตร เล่ม ๑๕

๒. ทุติยวรรค

๑. สัตตชฏิลสูตร

ว่าด้วยชฏิลปลอม ๗ คน

{๓๕๔} [๑๒๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ บุพพารามปราสาทของนางวิสาขามิคารมาตา ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแลเป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่หลีกเร้นประทับนั่งอยู่นอกซุ้มประตู ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๓๕๕} ก็ขณะนั้นชฏิล ๗ คน นิครนถ์ ๗ คน อเจลก ๗ คน นิครนถ์นุ่งผ้าเตี่ยว ๗ คน ปริพาชก ๗ คน ผู้มีขนรักแร้ เล็บ และขนตามตัวงอกยาว หาบคอนเครื่องบริขารต่าง ๆ เดินผ่านไปในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า ทันใดนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เสด็จลุกจากอาสนะ ทรงทำพระภูษาเฉวียงพระอังสา ทรงคุกพระชานุเบื้องขวาลงที่พื้นดิน ทรงประนมอัญชลีไปทางนักบวชเหล่านั้นแล้วทรงประกาศพระนาม ๓ ครั้งว่า “ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าคือพระราชาปเสนทิโกศล ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าคือพระราชาปเสนทิโกศล ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าคือพระราชาปเสนทิโกศล”ลำดับนั้น เมื่อนักบวชเหล่านั้นเดินผ่านไปได้ไม่นาน พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จกลับเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับอีก ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกนักบวชเหล่านั้นคงเป็นจำนวนหนึ่งในบรรดาพระอรหันต์หรือท่านผู้ได้บรรลุพระอรหัตตมรรคในโลกเป็นแน่”

{๓๕๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนมหาบพิตร พระองค์ผู้ทรงเป็นคฤหัสถ์ยังเสวยกามคุณอยู่ครองเรือน บรรทมเบียดพระโอรสและพระชายา ทากระแจะจันทน์อันมาแต่แคว้นกาสี ทรงมาลาของหอมและเครื่องลูบไล้ ยินดีเงินและทอง ยากที่จะทรงทราบได้ว่าท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์หรือท่านเหล่านี้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค

ดูก่อนมหาบพิตร ศีลพึงรู้ได้ด้วยการอยู่ร่วมกัน และศีลนั้นแลจะพึงรู้ได้โดยใช้เวลานาน มิใช่เพียงเล็กน้อย ผู้ใส่ใจอยู่จึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจก็ไม่รู้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้ด้อยปัญญาก็ไม่รู้

ดูก่อนมหาบพิตร ความสะอาดพึงรู้ได้ด้วยถ้อยคำ และความสะอาดนั้นแลจะพึงรู้ได้โดยใช้เวลานาน มิใช่เพียงเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจก็ไม่รู้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้ด้อยปัญญาก็ไม่รู้

ดูก่อนมหาบพิตร กำลังใจพึงรู้ได้ในคราวมีอันตราย และกำลังใจนั้นแลจะพึงรู้ได้โดยใช้เวลานาน มิใช่เพียงเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจก็ไม่รู้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้ด้อยปัญญาก็ไม่รู้

ดูก่อนมหาบพิตร ปัญญาพึงรู้ได้ด้วยการสนทนา และปัญญานั้นแล จะพึงรู้ได้โดยใช้เวลานาน มิใช่เพียงเล็กน้อย ผู้ใส่ใจจึงจะรู้ได้ ผู้ไม่ใส่ใจก็ไม่รู้ ผู้มีปัญญาจึงจะรู้ได้ ผู้ด้อยปัญญาก็ไม่รู้”

{๓๕๗} พระเจ้าปเสนทิโกศลกราบทูลว่า “น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระพุทธดำรัสไว้ดี แล้วว่า ‘ดูก่อนมหาบพิตร พระองค์ผู้ทรงเป็นคฤหัสถ์ยังเสวยกามคุณอยู่ครองเรือน บรรทมเบียดพระโอรสและพระชายา ทากระแจะจันทน์อันมาแต่แคว้นกาสี ทรงมาลาของหอมและเครื่องลูบไล้ ยินดีเงินและทอง ยากที่จะทรงทราบได้ว่า ท่านเหล่านี้เป็นพระอรหันต์หรือท่านเหล่านี้เป็นผู้บรรลุอรหัตตมรรค’ ดังนี้ เป็นต้น

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นักบวชเหล่านั้นเป็นคนของข้าพระองค์ เป็นจารบุรุษ เป็นคนสอดแนม เที่ยวตรวจไปตามชนบทแล้วพากันกลับมา สถานที่ที่พวกเขาตรวจตราไว้ก่อนแล้ว ข้าพระองค์จะไปตรวจภายหลัง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เวลานี้พวกเขาอาบนํ้าชำระล้างร่างกายหมดจดดีแล้ว ประแป้งใส่นํ้าหอม ตัดผมโกนหนวด สวมใส่ชุดขาว อิ่มเอมเปรมปรีดิ์ ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่”{๓๕๘} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

นรชนที่เกิดมาดีแล้วไม่ควรไว้วางใจใครโดยผิวพรรณและรูปร่าง ไม่ควรไว้วางใจใครโดยเห็นเพียงชั่วครู่เดียว เพราะนักบวชผู้ไม่สำรวมทั้งหลายท่องเที่ยวไปตลอดโลกนี้ ด้วยเครื่องบริขารของเหล่านักบวชผู้สำรวมดีแล้ว

นักบวชเหล่านั้นข้างในไม่บริสุทธิ์ ข้างนอกดูผ่องแผ้ว มีบริวารแวดล้อมท่องเที่ยวอยู่ในโลก เหมือนกุณฑลดินที่ปลอมเป็นกุณฑลทองคำ และประดุจสตางค์โลหะที่หุ้มด้วยทองคำฉะนั้น

๒. ปัญจราชสูตร

ว่าด้วยยอดแห่งกาม

{๓๕๙} [๑๒๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้นแล พระราชา ๕ พระองค์มีพระเจ้าปเสนทิโกศลเป็นประมุข ผู้เอิบอิ่ม เพียบพร้อม ถูกปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ เกิดโต้เถียงกันขึ้นว่า “อะไรหนอเป็นยอดแห่งกามทั้งหลาย”