โมคคัลลานสูตร เล่ม ๑๙

{๑๒๓๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร นี้เรียกว่าอิทธิบาทภาวนา

{๑๒๔๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่าปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนา”

๑๑. โมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยสรรเสริญพระโมคคัลลานะว่ามีฤทธิ์มาก

{๑๒๔๑} [๘๔๓] ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

{๑๒๔๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ อิทธิบาท ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุโมคคัลลานะย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารดังนี้ว่า ‘ฉันทะของเราจักไม่หย่อนเกินไป ไม่ถูกประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ และเธอมีความสำคัญในเบื้องหลังและเบื้องหน้าอยู่ว่า ‘เบื้องหน้า ฉันใด เบื้องหลังก็ฉันนั้น เบื้องหลังฉันใด เบื้องหน้าก็ฉันนั้น เบื้องล่างฉันใด เบื้องบนก็ฉันนั้น

เบื้องบนฉันใด เบื้องล่างก็ฉันนั้น กลางวันฉันใด กลางคืนก็ฉันนั้น กลางคืนฉันใด กลางวันก็ฉันนั้น’ เธอมีใจเปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ อบรมจิตให้สว่างอยู่

ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...

ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิ ...

ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขารดังนี้ว่า ‘วิมังสาของเราจักไม่หย่อนเกินไป ไม่ถูกประคองเกินไป ... เธอมีใจเปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ อบรมจิตให้สว่างอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้แล{๑๒๔๓} – {๑๒๔๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุโมคคัลลานะแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุโมคคัลลานะย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ เหล่านี้”

๑๒. ตถาคตสูตร

ว่าด้วยพระตถาคตมีฤทธิมาก

{๑๒๔๕} [๘๔๔] ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ตถาคต