ภิกขุสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

{๑๒๓๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร นี้เรียกว่าอิทธิบาทภาวนา{๑๒๓๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่าปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนา”

๑๐. ทุติยภิกขุสูตร

ว่าด้วยตรัสเรื่องอิทธิบาทแก่ภิกษุ สูตรที่ ๒

{๑๒๓๖} [๘๔๒] ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า {๑๒๓๗} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิเป็นไฉน อิทธิบาทเป็นไฉน อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ นี้เรียกว่าอิทธิ{๑๒๓๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิบาทเป็นไฉน คือ หนทางอันใด ปฏิปทาอันใดย่อมเป็นไปเพื่อได้ฤทธิ์ เพื่อได้เฉพาะซึ่งฤทธิ์ นี้เรียกว่าอิทธิบาท

{๑๒๓๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร นี้เรียกว่าอิทธิบาทภาวนา

{๑๒๔๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่าปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนา”

๑๑. โมคคัลลานสูตร

ว่าด้วยสรรเสริญพระโมคคัลลานะว่ามีฤทธิ์มาก

{๑๒๔๑} [๘๔๓] ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

{๑๒๔๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ อิทธิบาท ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุโมคคัลลานะย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารดังนี้ว่า ‘ฉันทะของเราจักไม่หย่อนเกินไป ไม่ถูกประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ และเธอมีความสำคัญในเบื้องหลังและเบื้องหน้าอยู่ว่า ‘เบื้องหน้า ฉันใด เบื้องหลังก็ฉันนั้น เบื้องหลังฉันใด เบื้องหน้าก็ฉันนั้น เบื้องล่างฉันใด เบื้องบนก็ฉันนั้น