๗–๘. อานาปานาทิเปยยาล · นิโรธวรรค เล่ม ๑๙

๗. อานาปานวรรค

๑. อัฏฐิกมหัปผลสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญามีผลอานิสงส์มาก

{๖๔๑} [๒๓๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมากมีอานิสงส์มาก ก็อัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากคือภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

อัญญตรผลสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญามีผลอย่างใดอย่างหนึ่ง

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน

หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี ก็เมื่ออัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วย อัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี

มหัตถสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญาเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๓} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก ก็อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลผู้เจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก”

โยคักเขมสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญาเป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะมาก

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะมาก ก็อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงเป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะมาก คือภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคดด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะมาก”

สังเวคสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญาเป็นไปเพื่อความสังเวชมาก

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๕} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสังเวชมาก ก็อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงเป็นไปเพื่อความสังเวชมาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความสังเวชมาก”

ผาสุวิหารสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญาเป็นไปเพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๖} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก ก็อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงเป็นไปเพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก”

๒. ปุฬวกสูตร

ว่าด้วยปุฬวกสัญญา

{๖๔๗} [๒๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุฬวกสัญญา (ความกำหนดหมายในซากศพที่มีหนอนคลาคลํ่าเต็มไปหมด) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

๓. วินีลกสูตร

ว่าด้วยวินีลกสัญญา

{๖๔๘} [๒๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วินีลกสัญญา (ความกำหนดหมายในซากศพที่มีสีเขียวคลํ้าคละด้วยสีต่าง ๆ) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

๔. วิจฉิททกสูตร

ว่าด้วยวิจฉิททกสัญญา

{๖๔๙} [๒๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิจฉิททกสัญญา (ความกำหนดหมายในซากศพที่ขาดจากกันเป็นสองท่อน) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

๕. อุทธุมาตกสูตร

ว่าด้วยอุทธุมาตกสัญญา

{๖๕๐} [๒๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธุมาตกสัญญา (ความกำหนดหมายในซากศพที่เน่าพองขึ้นอืด) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

๖. เมตตาสูตร

ว่าด้วยเมตตา

{๖๕๑} [๒๔๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมตตาอันบุคคลเจริญแล้ว ...

๗. กรุณาสูตร

ว่าด้วยกรุณา

{๖๕๒} [๒๔๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรุณาอันบุคคลเจริญแล้ว ...

๘. มุทิตาสูตร

ว่าด้วยมุทิตา

{๖๕๓} [๒๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มุทิตาอันบุคคลเจริญแล้ว ...

๙. อุเปขาสูตร

ว่าด้วยอุเบกขา

{๖๕๔} [๒๔๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุเบกขาอันบุคคลเจริญแล้ว ...

๑๐. อานาปานสูตร

ว่าด้วยอานาปานสติ

{๖๕๕} [๒๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติ (สติอันกำหนดลมหายใจเข้า-ออก) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

จบ อานาปานวรรคที่ ๗

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อัฏฐิกมหัปผลสูตร ๒. ปุฬวกสูตร

๓. วินีลกสูตร ๔. วิจฉิททกสูตร

๕. อุทธุมาตกสูตร ๖. เมตตาสูตร

๗. กรุณาสูตร ๘. มุทิตาสูตร

๙. อุเบกขาสูตร ๑๐. อานาปานสูตร

๘. นิโรธวรรค

๑. อสุภสูตร

ว่าด้วยอสุภสัญญา

{๖๕๖} [๒๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสุภสัญญา (ความกำหนดหมายในความไม่งามแห่งร่างกาย) อันบุคคลเจริญแล้ว...

๒. มรณสูตร

ว่าด้วยมรณสัญญา

{๖๕๗} [๒๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรณสัญญา (ความกำหนดหมายในความตาย) อันบุคคลเจริญแล้ว ...

๓. อาหาเรปฏิกูลสูตร

ว่าด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญา

{๖๕๘} [๒๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาหาเรปฏิกูลสัญญา (ความกำหนดหมายในความปฏิกูลแห่งอาหาร) ...

๔. อนภิรติสูตร

ว่าด้วยอนภิรติสัญญา

{๖๕๙} [๒๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัพพโลเกอนภิรติสัญญา (ความกำหนดหมายในความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง) ...

๕. อนิจจสูตร

ว่าด้วยอนิจจสัญญา

{๖๖๐} [๒๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนิจจสัญญา (ความกำหนดหมายในความไม่เที่ยงแห่งสังขาร) ...

๖. ทุกขสูตร

ว่าด้วยทุกขสัญญา

{๖๖๑} [๒๕๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนิจเจทุกขสัญญา (ความกำหนดหมายในสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเป็นทุกข์) ...

๗. อนัตตสูตร

ว่าด้วยอนัตตสัญญา

{๖๖๒} [๒๕๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกเขอนัตตสัญญา (ความกำหนดหมายในสิ่งที่เป็นทุกข์ว่าเป็นอนัตตา) ...

๘. ปหานสูตร

ว่าด้วยปหานสัญญา

{๖๖๓} [๒๕๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปหานสัญญา (ความกำหนดหมายเพื่อละอกุศลวิตกและบาปธรรมทั้งหลาย) ...

๙. วิราคสูตร

ว่าด้วยวิราคสัญญา

{๖๖๔} [๒๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิราคสัญญา (ความกำหนดหมายภาวะปราศจากความกำหนัดว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) ...

๑๐. นิโรธสูตร

ว่าด้วยนิโรธสัญญา

{๖๖๕} [๒๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญา (ความกำหนดหมายภาวะดับกิเลสว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก ก็นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญ อุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก

มีอานิสงส์มาก{๖๖๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อนิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี {๖๖๗} เมื่อนิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อม