คังคาเปยยาลที่ ๙ เล่ม ๑๙

๙. วิราคสูตร

ว่าด้วยวิราคสัญญา

{๖๖๔} [๒๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิราคสัญญา (ความกำหนดหมายภาวะปราศจากความกำหนัดว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) ...

๑๐. นิโรธสูตร

ว่าด้วยนิโรธสัญญา

{๖๖๕} [๒๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญา (ความกำหนดหมายภาวะดับกิเลสว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก ก็นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญ อุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก

มีอานิสงส์มาก{๖๖๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อนิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี {๖๖๗} เมื่อนิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญา อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อม

เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อนิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก เพื่อความเกษมจากโยคะมาก เพื่อความสังเวชมาก เพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก เพื่อความเกษมจากโยคะมาก เพื่อความสังเวชมาก เพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยนิโรธสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นิโรธสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์มาก เพื่อความเกษมจากโยคะมาก เพื่อความสังเวชมาก เพื่ออยู่เป็นผาสุกมาก”

จบ นิโรธวรรคที่ ๘

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อสุภสูตร ๒. มรณสูตร

๓. อาหาเรปฏิกูลสูตร ๔. อนภิรติสูตร

๕. อนิจจสูตร ๖. ทุกขสูตร

๗. อนัตตสูตร ๘. ปหานสูตร

๙. วิราคสูตร ๑๐. นิโรธสูตร

๙. คังคาเปยยาลวรรค

๑-๑๒. คังคานทีอาทิสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ มีอุปมาเหมือนน้ำคงคาเป็นต้น

[๒๕๘-๒๖๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีน หลั่งไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ปราจีน ฉันใด ภิกษุผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ ทำให้มากซึ่งโพชฌงค์ ๗ ก็ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ฉันนั้นเหมือนกัน ก็ภิกษุผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ ทำให้มากซึ่งโพชฌงค์ ๗ อย่างไร จึงเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เจริญโพชฌงค์ ๗ ทำให้มากซึ่งโพชฌงค์ ๗ อย่างนี้แล ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน”(พึงขยายความบาลีจนถึงการแสวงหา)

สังโยชน์ ๕

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุทธัมภาคิยสังโยชน์ (กิเลสเครื่องผูกมัดสัตว์ไว้ในภพเบื้องสูง) มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา อุทธัมภาคิยสังโยชน์มี ๕ ประการนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันภิกษุควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้เพื่อความสิ้นไป เพื่อละซึ่งอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้ โพชฌงค์ ๗

คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันภิกษุควรเจริญ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละซึ่งอุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้แล”

จบ คังคาเปยยาลวรรคที่ ๙

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

หมวดที่ ๑ ว่าด้วยการน้อมไปสู่นิพพาน ๖ สูตรแรกอุปมาด้วยแม่นํ้าไหลไปสู่ทิศปราจีน ๖ สูตรหลังอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร รวมเป็น ๑๒ สูตรแล

๑๐. อัปปมาทวรรค

๑ - ๑๐. ตถาคตาทิสูตร

ว่าด้วยพระตถาคตเลิศกว่าสัตว์โลกทั้งปวงเป็นต้น

{๖๗๓} [๒๗๐-๒๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่ไม่มีเท้าก็ดี มีสองเท้าก็ดี มีสี่เท้าก็ดี มีเท้ามากก็ดี มีประมาณเท่าใด ...

(พึงขยายเนื้อความอย่างที่กล่าวนี้เป็นตัวอย่าง)

จบ อัปปมาทวรรคที่ ๑๐

รวมพระสูตรทีมีในวรรคนี้ คือ

๑. ตถาคตสูตร ๒. ปทสูตร

๓. กูฏสูตร ๔. มูลสูตร

๕. สารสูตร ๖. วัสสิกสูตร

๗. ราชาสูตร ๘. จันทิมาสูตร

๙. สุริยสูตร ๑๐. วัตถสูตร

(พึงขยายอัปปมาทวรรคตามแนวโพชฌงค์แห่งโพชฌังคสังยุต)