อภยสูตร เล่ม ๑๙

๖. อภยสูตร

ว่าด้วยอภัยราชกุมาร

{๖๒๗} [๒๓๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๖๒๘} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล อภัยราชกุมารเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ปูรณกัสสปะกล่าวอย่างนี้ว่า ‘เหตุไม่มี ปัจจัยไม่มีเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็น ความไม่รู้ความไม่เห็นไม่มีเหตุไม่มีปัจจัย เหตุไม่มี ปัจจัยไม่มีเพื่อความรู้ เพื่อความเห็น ความรู้ความเห็นก็ไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย’ ดังนี้ ในเรื่องนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้อย่างไร”{๖๒๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราชกุมาร เหตุมี ปัจจัยมีเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็น ความไม่รู้ความไม่เห็นมีเหตุมีปัจจัย เหตุมี ปัจจัยมีเพื่อความรู้ เพื่อความเห็น ความรู้ความเห็นมีเหตุมีปัจจัย”

{๖๓๐} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เหตุเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็น ปัจจัยเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็นเป็นไฉน ความไม่รู้ความไม่เห็นมีเหตุมีปัจจัยอย่างไร”

{๖๓๑} “ดูก่อนราชกุมาร สมัยใด บุคคลมีใจถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำ และไม่รู้ไม่เห็นการสลัดออกซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็น ความไม่รู้ความไม่เห็นมีเหตุมีปัจจัยแม้ด้วยอาการอย่างนี้{๖๓๒} อีกข้อหนึ่ง ราชกุมาร สมัยใด บุคคลมีใจถูกพยาบาทกลุ้มรุม ...

อีกข้อหนึ่ง ราชกุมาร สมัยใด บุคคลมีใจถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม ...

อีกข้อหนึ่ง ราชกุมาร สมัยใด บุคคลมีใจถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ...

อีกข้อหนึ่ง ราชกุมาร สมัยใด บุคคลมีใจถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ และไม่รู้ไม่เห็นการสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยเพื่อความไม่รู้ เพื่อความไม่เห็น ความไม่รู้ความไม่เห็นมีเหตุมีปัจจัยแม้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๖๓๓} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมบรรยายนี้ชื่ออะไร”

“ดูก่อนราชกุมาร ธรรมเหล่านี้ชื่อนิวรณ์”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า นิวรณ์เป็นอย่างนี้เอง ข้าแต่พระสุคตเจ้า นิวรณ์เป็นอย่างนี้เอง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลถูกนิวรณ์แม้อย่างเดียว ครอบงำแล้วยังไม่รู้ไม่เห็นตามความเป็นจริงได้ จะกล่าวไปไยถึงการถูกนิวรณ์ทั้ง ๕ ครอบงำเล่า {๖๓๗} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เหตุเพื่อความรู้ เพื่อความเห็น ปัจจัยเพื่อความรู้ เพื่อความเห็นเป็นไฉน ความรู้ความเห็นมีเหตุมีปัจจัยอย่างไร”{๖๓๘} “ดูก่อนราชกุมาร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง เธอเจริญสติสัมโพชฌงค์อยู่ ย่อมรู้ย่อมเห็นตามความเป็นจริงด้วยจิตนั้น แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยเพื่อความรู้ เพื่อความเห็น ความรู้ความเห็นมีเหตุมีปัจจัย ด้วยอาการอย่างนี้ ... ...

{๖๓๙} อีกข้อหนึ่ง ราชกุมาร ภิกษุย่อมเจริญอุเบกขาลสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง เธอเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อยู่ ย่อมรู้ย่อมเห็นตามความเป็นจริงด้วยจิตนั้น แม้ข้อนี้แลก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยเพื่อความรู้ เพื่อความเห็น ความรู้ความเห็นมีเหตุมีปัจจัย ด้วยอาการอย่างนี้”

{๖๔๐} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมบรรยายนี้ชื่ออะไร”

“ดูก่อนราชกุมาร ธรรมเหล่านี้ชื่อโพชฌงค์”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า โพชฌงค์เป็นอย่างนี้เอง ข้าแต่พระสุคตเจ้า โพชฌงค์เป็นอย่างนี้เอง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ประกอบด้วยโพชฌงค์แม้อย่างเดียวยังรู้ยังเห็นตามความเป็นจริงได้ จะกล่าวไปไยถึงการที่ประกอบด้วยโพชฌงค์ทั้ง ๗ เล่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ขึ้นภูเขาคิชฌกูฏมา แม้ความเหนื่อยกายความเหนื่อยใจของข้าพระองค์ที่มีอยู่ ก็สงบระงับแล้ว และธรรมอันข้าพระองค์ก็ได้บรรลุแล้ว”

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาหารสูตร ๒. ปริยายสูตร

๓. อัคคิสูตร ๔. เมตตาสหคตสูตร

๕. สคารวสูตร ๖. อภยสูตร

จบ หมวด ๖ แห่งโพชฌงค์แห่งโพชฌังคสังยุต

๗. อานาปานวรรค

๑. อัฏฐิกมหัปผลสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญามีผลอานิสงส์มาก

{๖๔๑} [๒๓๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมากมีอานิสงส์มาก ก็อัฏฐิกสัญญา อันบุคคลเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากคือภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอัฏฐิกสัญญาอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

อัญญตรผลสูตร

ว่าด้วยอัฏฐิกสัญญามีผลอย่างใดอย่างหนึ่ง

เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

{๖๔๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออัฏฐิกสัญญาอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว พึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน