สกุณัคฆีสูตร เล่ม ๑๙

(๑) ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้

(๒) ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ...

(๓) ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต ...

(๔) ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกล่าวว่ากองกุศล จะกล่าวให้ถูกควรกล่าวถึงสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ เพราะว่ากองกุศลทั้งสิ้นนี้ก็คือสติปัฏฐาน ๔”

๖. สกุณัคฆีสูตร

ว่าด้วยเหยี่ยวกับนกมูลไถ

{๖๙๘} [๓๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว เหยี่ยวตัวหนึ่งโฉบลงมาจับนกมูลไถ ตัวหนึ่งอย่างรวดเร็ว ครั้งนั้นแล นกมูลไถถูกเหยี่ยวนำไปอยู่ ได้รำพันอย่างนี้ว่า ‘เราโชคไม่ดี มีบุญน้อย ที่เที่ยวไปในถิ่นของผู้อื่นอันมิใช่แหล่งหากิน ถ้าวันนี้เราไปเที่ยวในแหล่งหากินซึ่งเป็นถิ่นของบิดาตน เหยี่ยวตัวนี้ก็ไม่อาจที่จะสู้เราได้’เหยี่ยวจึงถามว่า ‘เจ้านกมูลไถ ก็แหล่งหากินซึ่งเป็นของบิดาเจ้าเป็นเช่นไรเล่า’

นกมูลไถตอบว่า ‘ที่ที่มีก้อนดินซึ่งเขาไถไว้’

ครั้งนั้นแล เหยี่ยวผู้หยิ่งในกำลังของตน เมื่อจะอวดกำลังของตน จึงปล่อยนกมูลไถไป พร้อมกับบอกว่า ‘ไปเลย เจ้านกมูลไถ ถึงเจ้าจะไปในที่นั้น ก็ไม่พ้นเราไปได้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น นกมูลไถได้ไปยังที่ที่มีก้อนดินซึ่งเขาไถไว้ บินขึ้นก้อนดินก้อนใหญ่ ยืนท้าเหยี่ยวอยู่ว่า ‘เหยี่ยวเอ๋ย มาจับเราไปเดี๋ยวนี้เถิด ๆ’ ดังนี้ ครั้งนั้น เหยี่ยวผู้หยิ่งในกำลังของตนเมื่อจะอวดกำลังของตน จึงห่อปีกทั้งสองโฉบนกมูลไถอย่างรวดเร็ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อนกมูลไถรู้ว่าเหยี่ยวนี้โฉบลงมาเร็วจะจับตัว จึงหลบเข้าซอกดินนั้นเอง ครั้งนั้นแล เหยี่ยวได้กระแทกอกเข้าที่ดินในที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องนกมูลไถที่เที่ยวไปในถิ่นอื่นอันมิใช่แหล่งหากินเป็นเช่นนี้แล{๖๙๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายอย่าเที่ยวไปในอารมณ์อื่นอันมิใช่โคจร เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในอารมณ์อื่นอันมิใช่โคจรอยู่ มารก็จักได้ช่องว่าง มารจักได้อารมณ์ ก็อารมณ์อื่นอันมิใช่โคจรของภิกษุคืออะไร คือ กามคุณ ๕ กามคุณ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด

(๒) เสียงที่พึงรู้แจ้งด้วยโสตะ ...

(๓) กลิ่นที่พึงรู้แจ้งด้วยชิวหา ...

(๔) รสที่พึงรู้แจ้งด้วยลิ้น ...

(๕) โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คืออารมณ์อื่นอันมิใช่โคจรของภิกษุ

{๗๐๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเที่ยวไปในอารมณ์ซึ่งเป็นของบิดาตน อันเป็นโคจร เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในอารมณ์ซึ่งเป็นของบิดาตน

อันเป็นโคจรอยู่ มารจักไม่ได้ช่องว่าง มารจักไม่ได้อารมณ์ ก็อารมณ์ซึ่งเป็นของบิดาตน อันเป็นโคจรของภิกษุคืออะไร คือ สติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้

(๒) ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ...

(๓) ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต ...

(๔) ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คืออารมณ์ซึ่งเป็นของบิดาตนอันเป็นโคจรของภิกษุ”

๗. มักกฏสูตร

ว่าด้วยลิงติดตัง

{๗๐๑} [๓๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถิ่นแห่งขุนเขาหิมพานต์ ที่ไปได้ยากขรุขระ ซึ่งไม่เป็นที่เที่ยวไปทั้งของฝูงลิงทั้งของหมู่มนุษย์ก็มี ถิ่นแห่งขุนเขาหิมพานต์ที่ไปได้ยาก ขรุขระ ซึ่งเป็นที่เที่ยวไปของฝูงลิงเท่านั้น ไม่ใช่ของหมู่ มนุษย์ก็มี ภูมิภาคแห่งขุนเขาหิมพานต์ที่ราบเรียบ น่ารื่นรมย์ ซึ่งป็นที่เที่ยวไปทั้งของฝูงลิงทั้งของหมู่มนุษย์ก็มี ณ ที่นั้น พวกนายพรานวางตังไว้ที่ทางเดินของฝูงลิงเพื่อดักลิงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในลิงเหล่านั้น ลิงที่ไม่โง่ ไม่เหลาะแหละ เห็นตังนั้นเข้า ก็หลีกออกห่าง ส่วนลิงที่โง่ เหลาะแหละ ก็เข้าไปใกล้ตังนั้นแล้ว เอามือจับ มือก็ติดตัง มันคิดว่าจะปลดมือออกจึงเอามือข้างที่สองจับ มือข้าง ที่สองก็ติดตังอีก มันคิดว่าจักปลดมือทั้งสองออกจึงเอาเท้าข้างหนึ่งจับ เท้าก็