ภิกขุสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

๗. ทุติยอัญญตรภิกขุสูตร

ว่าด้วยนิพพานธาตุคืออะไร

{๓๑} [๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘การกำจัดราคะ การกำจัดโทสะ การกำจัดโมหะ’ ดังนี้ คำว่า ‘การกำจัดราคะ การกำจัดโทสะ การกำจัดโมหะ’ นี้เป็นชื่อแห่งอะไรหนอ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ คำว่า ‘การกำจัดราคะ การกำจัดโทสะ การกำจัดโมหะ’ นี้เป็นชื่อแห่งนิพพานธาตุ เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่า ‘ธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ’

อมตะคืออะไร

{๓๒}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุนั้นได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า‘อมตะ อมตะ’ ดังนี้อมตะเป็นไฉนหนอแล ทางที่จะให้ถึงอมตะเป็นไฉนหนอแล

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ การกำจัดราคะ การกำจัดโทสะ การกำจัดโมหะ นี้เรียกว่าอมตะ อริยมรรคมีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้แลเรียกว่าทางที่จะให้ถึงอมตะ”

๘. วิภังคสูตร

ว่าด้วยอริยมรรค ๘

{๓๓} [๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดง จักจำแนกอริยมรรคมีองค์ ๘ แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังอริยมรรคนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นไฉน คือ

(๑) สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ

(๒) สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ

(๓) สัมมาวาจา การเจรจาชอบ

(๔) สัมมากัมมันตะ การงานชอบ

(๕) สัมมาอาชีวะ การเลี้ยงชีพชอบ

(๖) สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ

(๗) สัมมาสติ ความระลึกชอบ

(๘) สัมมาสมาธิ ความตั้งใจมั่นชอบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๓๔} ก็สัมมาทิฏฐิเป็นไฉน คือ ความรู้ในทุกข์ ความรู้ในเหตุเกิดแห่งทุกข์ ความรู้ในการดับแห่งทุกข์ ความรู้ในข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งทุกข์ นี้แลเรียกว่าสัมมาทิฏฐิดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๓๕} ก็สัมมาสังกัปปะเป็นไฉน คือ ความดำริในการออกจากกาม ความดำริในอันไม่พยาบาท ความดำริในอันไม่เบียดเบียน นี้แลเรียกว่าสัมมาสังกัปปะ