พราหมณสูตร เล่ม ๑๙

ดูก่อนอานนท์ พึงทราบว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียวโดยเหตุผลแม้นี้

๓. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น

{๘} [๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น”

{๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกละ ถูกละ สารีบุตร ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้น ดูก่อนสารีบุตร อันภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี พึงหวังพรหมจรรย์นี้ได้ คือ จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ จักทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้นะ สารีบุตร

ดูก่อนสารีบุตร {๑๐} ก็ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้อย่างไรเล่า

ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืนได้ ย่อมเจริญสัมมาสังกัปปะ... สัมมาวาจา... สัมมากัมมันตะ... สัมมาอาชีวะ... สัมมาวายามะ... สัมมาสติ... สัมมาสมาธิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสลัดทิ้งได้ ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ย่อมเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ย่อมทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มากได้ อย่างนี้แล

{๑๑} ดูก่อนสารีบุตร พึงทราบว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียวโดยเหตุผลแม้นี้

ดูก่อนสารีบุตร ก็เพราะอาศัยเราเป็นมิตรดี สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความเกิดเป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความเกิดได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความแก่เป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความแก่ได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความตายเป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความตายได้ สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีความโศก ความร่ำไร ความทุกข์ ความเสียใจ และครามคับแค้นใจเป็นธรรมดาย่อมพ้นจากความโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความเสียใจ และความคับแค้นใจได้ดูก่อนสารีบุตร พึงทราบว่าความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งสิ้นทีเดียวโดยเหตุผลแม้นี้”

๔. ชาณุสโสณิพราหมณสูตร

ว่าด้วยอริยมรรคเรียกชื่อได้ ๓ อย่าง

[๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี ได้เห็นชาณุสโสณีพราหมณ์ออกจากพระนครสาวัตถีด้วยรถเทียมด้วยม้าขาวล้วน นัยว่าม้าที่เทียมเป็นม้าขาว มีเครื่องประดับขาว ตัวรถก็ขาว ประทุนรถขาว เชือกขาว ด้ามปฏักขาว ร่มขาว ผ้าโพกขาว ผ้านุ่งขาว รองเท้าขาว มีพัดวาลวีชนีที่มีด้ามพัดขาว พัดวีอยู่ ผู้คนเห็นท่านผู้นี้แล้วพูดอย่างนี้ว่า‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ยานพาหนะประเสริฐหนอ รูปร่างของยานประเสริฐหนอ’ ดังนี้”{๑๓} ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหาร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อเช้าข้าพระองค์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี ข้าพระองค์ได้เห็นชาณุสโสณีพราหมณ์ออกจากพระนครสาวัตถี ด้วยรถเทียมม้าขาวล้วน นัยว่าม้าที่เทียมเป็นม้าขาว มีเครื่องประตับขาว ตัวรถก็ขาว ประทุนรถขาว เชือกขาว ด้ามปฏักขาว ร่มขาว ผ้าโพกขาว ผ้านุ่งขาว รองเท้าขาว มีพัดวาลวีชนีที่มีด้ามพัดขาวพัดวีอยู่ ผู้คนเห็นท่านผู้นี้แล้วพูดอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ยานพาหนะประเสริฐหนอ รูปร่างของยานประเสริฐหนอ’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์พอจะทรงบัญญัติยานอันประเสริฐในพระธรรมวินัยนี้ได้ไหมหนอ”{๑๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พอจะบัญญัติได้ อานนท์” แล้วตรัสต่อไปว่า “อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เองมีชื่อเรียกกันว่า ‘พรหมยาน’ บ้าง ‘ธรรมยาน’ บ้าง ‘รถพิชัยสงครามอันยอดเยี่ยม’ บ้าง

{๑๕} ดูก่อนอานนท์ สัมมาทิฏฐิที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๑๖} ดูก่อนอานนท์ สัมมาสังกัปปะที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๑๗} ดูก่อนอานนท์ สัมมาวาจาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๑๘} ดูก่อนอานนท์ สัมมากัมมันตะที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๑๙} ดูก่อนอานนท์ สัมมาอาชีวะที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๒๐} ดูก่อนอานนท์ สัมมาวายามะที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๒๑} ดูก่อนอานนท์ สัมมาสติที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด

{๒๒} ดูก่อนอานนท์ สัมมาสมาธิที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว มีการกำจัดราคะเป็นที่สุด มีการกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีการกำจัดโมหะเป็นที่สุด{๒๓} ดูก่อนอานนท์ ข้อที่อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เองมีชื่อเรียกกันว่า ‘พรหมยาน’ บ้าง ‘ธรรมยาน’ บ้าง ‘รถพิชัยสงครามอันยอดเยี่ยม’ บ้าง นั้นพึงทราบโดยปริยายนี้แลพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

ยานคืออริยมรรคนั้นมีธรรมคือศรัทธากับปัญญาเป็นแอก {๒๔} มีหิริเป็นงอน มีใจเป็นเชือก มีสติเป็นสารถีผู้ควบคุม

รถนี้ มีศีลเป็นเครื่องประดับ มีฌานเป็นเพลา มีความเพียรเป็นล้อ มีอุเบกขาเป็นทูบ มีความไม่อยากได้เป็นลูกกรง

กุลบุตรใดมีความไม่พยาบาท ความไม่เบียดเบียน และวิเวกเป็นอาวุธ มีความอดทนเป็นเกราะหนัง กุลบุตรนั้น

ย่อมเป็นไปเพื่อความเกษมจากโยคะ

พรหมยานอันยอดเยี่ยมนี้เกิดแล้วในตนของบุคคลเหล่าใด บุคคลเหล่านั้นจัดเป็นนักปราชญ์ มีชัยชนะโดยส่วนเดียว ย่อมออกไปจากโลกได้

๕. กิมัตถิยสูตร

ว่าด้วยการประพฤติพรหมจรรย์เพื่อกำหนดรู้ทุกข์

{๒๕} [๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกถามพวกข้าพระองค์อย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย พวกท่านอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระสมณโคดมเพื่อประโยชน์อะไร’ พวกข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว จึงตอบพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย พวกเราอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อกำหนดรู้ทุกข์’ พวกข้าพระองค์ถูกถามอย่างนี้แล้ว เมื่อตอบไปอย่างนี้จะชื่อว่ากล่าวตรงกับที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วแลหรือไม่ชื่อว่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคำไม่จริงบ้างหรือ ชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุหรือ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่ถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิบ้างหรือ”{๒๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ช่างเถิด ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนั้นแล้วตอบไปอย่างนั้น ชื่อว่ากล่าวตรงกับที่เรากล่าวแล้ว ไม่ชื่อว่า