นันทิยสูตร เล่ม ๑๙

{๔๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเดือยข้าวสาลีหรือเดือยข้าวเหนียวที่บุคคลตั้งไว้ตรง จักตำมือหรือเท้าที่ไปกระทบเข้า หรือทำให้ห้อเลือดเอาได้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะเดือยข้าวนั้นวางไว<*>ตรงฉันใด ภิกษุนั้นก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่จักทำลายอวิชชา จักทำ วิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูก ด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูก ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร {๔๔} เพราะทิฏฐิและมรรคภาวนานั้นตั้งไว้ถูกดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุจักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ด้วยทิฏฐิที่ตั้งใจถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างไรเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัมมาทิฏฐิอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ... ย่อมเจริญสัมมาสมาธิ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อความสละคืน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุจักทำลายอวิชชา จักทำวิชชาให้เกิด จักทำนิพพานให้แจ้งได้ ด้วยทิฏฐิที่ตั้งไว้ถูกด้วยมรรคภาวนาที่ตั้งไว้ถูกอย่างนี้แล”

๑๐. นันทิยสูตร

ว่าด้วยธรรม ๘ ประการเป็นเหตุให้ถึงพระนิพพาน

{๔๕} [๑๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล นันทิยปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ธรรมเท่าไรหนอแลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วจะเป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า มีนิพพานเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนนันทิยะ ธรรม ๘ ประการเหล่านี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว จะเป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า มีนิพพานเป็นที่สุด ธรรม ๘ ประการเป็นไฉน คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ ดูก่อนนันทิยะ ธรรม ๘ ประการเหล่านี้แลที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว จะเป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า มีนิพพานเป็นที่สุด”

{๔๖} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว นันทิยปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า ข้าแต่ท่านพระโคดม ท่านพระโคดมทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ ขอถึงท่านพระโคดม พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะ จำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ อวิชชาวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อวิชชาสูตร ๒. อุปัฑฒสูตร

๓. สารีปุตตสูตร ๔. ชานุสโสณิพราหมณสูตร

๕. กิมัตถิยสูตร ๖. ปฐมอัญญตรภิกขุสูตร

๗. ทุติยอัญญตรภิกขุสูตร ๘. วิภังคสูตร

๙.สูกสูตร ๑๐. นันทิยสูตร

๒. วิหารวรรค

๑. ปฐมวิหารสูตร

ว่าด้วยปัจจัยแห่งเวทนา

{๔๗} [๑๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาจะอยู่เงียบ ๆ สักกึ่งเดือน ใคร ๆ ไม่พึงเข้าไปหาเรา นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปให้รูปเดียว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ในกึ่งเดือนนั้นจึงไม่มีใคร ๆ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปถวายรูปเดียว

{๔๘}ครั้งนั้นแล เมื่อกึ่งเดือนนั้นผ่านไป พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากที่หลีกเร้นแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราแรกตรัสรู้ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรม อันใด เราก็ได้อยู่โดยส่วนแห่งวิหารธรรมอันนั้น เรารู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘เวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง ... เพราะมิจฉาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะเป็นปัจจัยบ้าง เพราะวิตกเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัญญาเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่สงบแล้วเป็นปัจจัยบ้าง เพราะมีความพยายามเพื่อบรรลุถึงฐานะที่ยังไม่ถึง เมื่อถึงฐานะนั้นแล้วเป็นปัจจัยบ้าง”