วิหารสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

๒. วิหารวรรค

๑. ปฐมวิหารสูตร

ว่าด้วยปัจจัยแห่งเวทนา

{๔๗} [๑๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาจะอยู่เงียบ ๆ สักกึ่งเดือน ใคร ๆ ไม่พึงเข้าไปหาเรา นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปให้รูปเดียว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ในกึ่งเดือนนั้นจึงไม่มีใคร ๆ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปถวายรูปเดียว

{๔๘}ครั้งนั้นแล เมื่อกึ่งเดือนนั้นผ่านไป พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากที่หลีกเร้นแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราแรกตรัสรู้ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรม อันใด เราก็ได้อยู่โดยส่วนแห่งวิหารธรรมอันนั้น เรารู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘เวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง ... เพราะมิจฉาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะเป็นปัจจัยบ้าง เพราะวิตกเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัญญาเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่สงบแล้วเป็นปัจจัยบ้าง เพราะมีความพยายามเพื่อบรรลุถึงฐานะที่ยังไม่ถึง เมื่อถึงฐานะนั้นแล้วเป็นปัจจัยบ้าง”

๒. ทุติยวิหารสูตร

ว่าด้วยปัจจัยแห่งเวทนา

{๔๙} [๑๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราปรารถนาจะอยู่เงียบๆสัก ๓ เดือน ใคร ๆ ไม่พึงเข้าไปหาเรา นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปให้รูปเดียวภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ใน ๓ เดือนนั้นจึงไม่มีใคร ๆ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า นอกจากภิกษุผู้นำบิณฑบาตไปถวายรูปเดียว

{๕๐} ครั้งนั้นแล เมื่อ ๓ เดือนล่วงไป พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากที่หลีกเร้นแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายอย่างนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราแรกตรัสรู้ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรมอันใด เราอยู่แล้วโดยส่วนแห่งวิหารธรรมอันนั้น เรารู้ประจักษ์อย่างนี้ว่า ‘เวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะมิจฉาทิฏฐิสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาทิฏฐิสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง ... เพราะมิจฉาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะมิจฉาสมาธิสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาสมาธิเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัมมาสมาธิสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะวิตกเป็นปัจจัยบ้าง เพราะวิตกสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัญญาเป็นปัจจัยบ้าง เพราะสัญญาสงบไปเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง เพราะฉันทะ วิตก และสัญญาที่สงบแล้วเป็นปัจจัยบ้าง เพราะมีความพยายามเพื่อบรรลุถึงฐานะที่ยังไม่ถึง เมื่อถึงฐานะนั้นแล้วเป็นปัจจัยบ้าง”