สมณพราหมณสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

{๙๒๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๕. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยรู้ความเกิดดับแห่งอินทรีย์ ๕ เป็นสมณพราหมณ์

{๙๒๒} [๕๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) สุขินทรีย์ (๒) ทุกขินทรีย์ (๓) โสมนัสสินทรีย์ (๔) โทมนัสสินทรีย์ (๕) อุเปกขินทรีย์

{๙๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งสุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งทุกขินทรีย์... โสมนัสสินทรีย์... โทมนัสสินทรีย์... อุเปกขินทรีย์ ความเกิดแห่งอุเปกขินทรีย์ ความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๙๒๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งสุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ รู้ประจักษ์ซึ่งทุกขินทรีย์... โสมนัสสินทรีย์...

โทมนัสสินทรีย์... อุเปกขินทรีย์ ความเกิดแห่งอุเปกขินทรีย์ ความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๖. ปฐมวิภังคสูตร

ว่าด้วยการจำแนกอินทรีย์ ๕ สูตรที่ ๑

{๙๒๕} [๕๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) สุขินทรีย์ (๒) ทุกขินทรีย์ (๓) โสมนัสสินทรีย์ (๔) โทมนัสสินทรีย์ (๕) อุเปกขินทรีย์

{๙๒๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สุขินทรีย์เป็นไฉน คือ ความสุขทางกาย ความสำราญทางกาย เวทนาอันเป็นสุขสำราญซึ่งเกิดแต่กายสัมผัสอันใด นี้เรียกว่าสุขินทรีย์

{๙๒๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขินทรีย์เป็นไฉน คือ ความทุกข์ทางกาย ความไม่สำราญทางกาย เวทนาอันเป็นทุกข์โฃไม่สำราญซึ่งเกิดแต่กายสัมผัสอันใด นี้เรียกว่าทุกขินทรีย์

{๙๒๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โสมนัสสินทรีย์เป็นไฉน คือ ความสุขทางใจ ความสำราญทางใจ เวทนาอันเป็นสุขสำราญซึ่งเกิดแต่มโนสัมผัสอันใด นี้เรียกว่าโสมนัสสินทรีย์

{๙๒๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โทมนัสสินทรีย์เป็นไฉน คือ ความทุกข์ทางใจ ความไม่สำราญทางใจ เวทนาอันเป็นทุกข์ไม่สำราญซึ่งเกิดแต่มโนสัมผัสอันใด นี้เรียกว่าโทมนัสสินทรีย์