สมณพราหมณสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

๓. อรหันตสูตร

ว่าด้วยรู้ความเกิดดับแห่งอินทรีย์ ๕ เป็นพระอรหันต์

{๙๑๗} [๕๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) สุขินทรีย์ (๒) ทุกขินทรีย์ (๓) โสมนัสสินทรีย์ (๔) โทมนัสสินทรีย์ (๕) อุเปกขินทรีย์

{๙๑๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลภิกษุรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ตามความเป็นจริง เป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ถือมั่น เมื่อนั้นภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้วบรรลุประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ”

๔. ปฐมสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยความเป็นสมณะและพราหมณ์

{๙๑๙} [๕๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) สุขินทรีย์ (๒) ทุกขินทรีย์ (๓) โสมนัสสินทรีย์ (๔) โทมนัสสินทรีย์ (๕) อุเปกขินทรีย์

{๙๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

{๙๒๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้ ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๕. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยรู้ความเกิดดับแห่งอินทรีย์ ๕ เป็นสมณพราหมณ์

{๙๒๒} [๕๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) สุขินทรีย์ (๒) ทุกขินทรีย์ (๓) โสมนัสสินทรีย์ (๔) โทมนัสสินทรีย์ (๕) อุเปกขินทรีย์

{๙๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใด ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งสุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งทุกขินทรีย์... โสมนัสสินทรีย์... โทมนัสสินทรีย์... อุเปกขินทรีย์ ความเกิดแห่งอุเปกขินทรีย์ ความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งอุเปกขินทรีย์ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๙๒๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งสุขินทรีย์ ความเกิดแห่งสุขินทรีย์ ความดับแห่งสุขินทรีย์ และข้อปฏิบัติอันให้ถึงความดับแห่งสุขินทรีย์ รู้ประจักษ์ซึ่งทุกขินทรีย์... โสมนัสสินทรีย์...