สุริยูปมาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๘. ทุติยสุริยสูตร

ว่าด้วยการอุบัติของพระตถาคตเปรียบด้วยดวงอาทิตย์อุทัย

{๑๗๒๑} [๑๑๐๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ยังไม่ขึ้นมาบนโลก ความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็จะยังไม่ปรากฏมีตราบนั้น เวลานั้นจะมีก็แต่ความมืดมิด มีแต่ความมัวเป็นหมอก กลางคืนและกลางวันจะไม่ปรากฏ เดือนหนึ่งและกึ่งเดือนก็ไม่ปรากฏ ฤดูและปีก็ไม่ปรากฏ เมื่อใดดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เกิดขึ้นมาบนโลก เมื่อนั้นความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็ย่อมปรากฏมี เวลานั้นย่อมไม่มีความมืดมิด ไม่มีความมัวเป็นหมอกกลางคืนและกลางวันย่อมปรากฏ เดือนหนึ่งและกึ่งเดือนก็ปรากฏ ฤดูและปีก็ปรากฏ ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่อุบัติขึ้นในโลก

ความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็จะยังไม่ปรากฏมีตราบนั้น เวลานั้นจะมีก็แต่ความมืดมิด มีแต่ความมัวเป็นหมอก การบอก การแสดง การบัญญัติ การแต่งตั้ง การเปิดเผย การจำแนก การทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ ๔ ย่อมไม่มี เมื่อใดพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้นความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็ย่อมปรากฏมี เวลานั้นย่อมไม่มีความมืดมิด ไม่มีความมัวเป็นหมอก การบอก การแสดง การบัญญัติ การแต่งตั้ง การเปิดเผย การจำแนก การทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ ๔ ก็ย่อมมีอริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๙. อินทขีลสูตร

ว่าด้วยผู้รู้อริยสัจหนักแน่นเปรียบเหมือนเสาหิน

{๑๗๒๒} [๑๑๐๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่ไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา” สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมจะมองหน้า ของสมณะหรือพราหมณ์อื่นด้วยความชื่นชมว่า ‘ท่านผู้นี้เมื่อรู้ย่อมรู้แน่ เมื่อเห็นย่อมเห็นแน่’ เปรียบเหมือนปุยนุ่นหรือปุยฝ้ายซึ่งเป็นของเบาคอยแต่จะลอยไปตามลม ถูกวางไว้ที่พื้นอันราบเรียบ ลมตะวันออกพึงพัดเอาปุยนุ่นหรือปุยฝ้ายนั้นไปทางทิศตะวันตกได้ ลมตะวันตกก็พึงพัดเอาไปทางทิศตะวันออกได้ ลมเหนือก็พึงพัดเอาไปทางทิศใต้ได้ ลมใต้ก็พึงพัดเอาไปทางทิศเหนือได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าปุยนุ่นหรือปุยฝ้ายเป็นของเบา

ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่ไม่รู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมจะมองหน้าของสมณะหรือพราหมณ์อื่นด้วยความชื่นชมว่า ‘ท่านผู้นี้เมื่อรู้ย่อมรู้แน่ เมื่อเห็นย่อมเห็นแน่’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไม่เห็นอริยสัจ ๔{๑๗๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่รู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่ต้องมองหน้าของสมณะหรือพราหมณ์อื่นด้วยความชื่นชมว่า ‘ท่านผู้นี้เมื่อรู้ย่อมรู้แน่ เมื่อเห็นย่อมเห็นแน่’ เปรียบเหมือนเสาเหล็กหรือเสาหินที่มีรากลึก ถูกฝังไว้ดีแล้ว ไม่หวั่นไหว ไม่เอนเอียง ถึงแม้ลมฝนอย่างแรงจะพัดมาจากทิศตะวันออก... ทิศตะวันตก... ทิศเหนือ... ทิศใต้ ก็ทำให้เสานั้นสะเทือนสะท้านหวั่นไหวไม่ได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ารากอยู่ลึก