สุริยูปมาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

๖. ปาณสูตร

ว่าด้วยอุปมาใช้ไม้ร้อยสัตว์ต่างชนิด

{๑๗๑๙} [๑๑๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษพึงตัดหญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้ในชมพูทวีปนี้แล้วนำมากองรวมกัน ครั้นแล้วทำให้เป็นหลาวเสียบ ครั้นทำให้เป็นหลาวเสียบแล้ว พึงร้อยสัตว์ขนาดใหญ่ในมหาสมุทรไว้ในหลาวเสียบขนาดใหญ่ ร้อยสัตว์ขนาดกลางไว้ในหลาวเสียบขนาดกลาง ร้อยสัตว์ ขนาดเล็กไว้ในหลาวเสียบขนาดเล็ก ก็สัตว์จำนวนมากในมหาสมุทรยังถูกจับไม่หมดเลย หญ้า ไม้ กิ่งไม้ และใบไม้ในชมพูทวีปพึงถึงความสิ้นไปหมดไปเสียก่อน การที่จะเอาหลาวเสียบร้อยสัตว์ขนาดเล็กในมหาสมุทรซึ่งมีมากกว่าหญ้าและไม้เป็นต้นนั้น มิใช่ทำได้ง่าย ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าตัวมันเล็ก ฉันใดก็ฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย อบายเป็นของใหญ่โต บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ พ้นจากอบายที่ใหญ่โตอย่างนี้ได้แล้ว ย่อมรู้ตามความเป็น จริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๗. ปฐมสุริยสูตร

ว่าด้วยสัมมาทิฏฐิเปรียบด้วยแสงอรุณรุ่ง

{๑๗๒๐} [๑๑๐๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตย์จะขึ้น สิ่งที่มาเบื้องต้น สิ่งที่เป็นนิมิตมาก่อน ก็คือแสงอรุณรุ่ง อย่างนั้นเหมือนกัน สิ่งที่มาเบื้องต้น สิ่งที่เป็นนิมิตมาก่อนเพื่อความเกิดขึ้นแห่งการตรัสรู้อริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง ก็คือสัมมาทิฏฐิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้มีสัมมาทิฏฐิพึงหวังคุณข้อนี้ได้ว่า ‘จักรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๘. ทุติยสุริยสูตร

ว่าด้วยการอุบัติของพระตถาคตเปรียบด้วยดวงอาทิตย์อุทัย

{๑๗๒๑} [๑๑๐๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ยังไม่ขึ้นมาบนโลก ความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็จะยังไม่ปรากฏมีตราบนั้น เวลานั้นจะมีก็แต่ความมืดมิด มีแต่ความมัวเป็นหมอก กลางคืนและกลางวันจะไม่ปรากฏ เดือนหนึ่งและกึ่งเดือนก็ไม่ปรากฏ ฤดูและปีก็ไม่ปรากฏ เมื่อใดดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เกิดขึ้นมาบนโลก เมื่อนั้นความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็ย่อมปรากฏมี เวลานั้นย่อมไม่มีความมืดมิด ไม่มีความมัวเป็นหมอกกลางคืนและกลางวันย่อมปรากฏ เดือนหนึ่งและกึ่งเดือนก็ปรากฏ ฤดูและปีก็ปรากฏ ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่อุบัติขึ้นในโลก

ความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็จะยังไม่ปรากฏมีตราบนั้น เวลานั้นจะมีก็แต่ความมืดมิด มีแต่ความมัวเป็นหมอก การบอก การแสดง การบัญญัติ การแต่งตั้ง การเปิดเผย การจำแนก การทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ ๔ ย่อมไม่มี เมื่อใดพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอุบัติขึ้นในโลก เมื่อนั้นความสว่างเจิดจ้าอย่างมากก็ย่อมปรากฏมี เวลานั้นย่อมไม่มีความมืดมิด ไม่มีความมัวเป็นหมอก การบอก การแสดง การบัญญัติ การแต่งตั้ง การเปิดเผย การจำแนก การทำให้ง่ายซึ่งอริยสัจ ๔ ก็ย่อมมีอริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”