สรกานิสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

{๑๕๒๕} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เหตุบางประการพึงเกิดขึ้นในพระธรรมวินัยนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพึงอยู่ฝ่ายหนึ่ง ภิกษุสงฆ์ ภิกษุณีสงฆ์ พวกอุบาสก พวกอุบาสิกา และโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก หมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์พึงอยู่อีกฝ่ายหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสฝ่ายใด หม่อมฉันพึงเป็นฝ่ายนั้น ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดจำหม่อมฉันว่าเป็นผู้เลื่อมใสอย่างนี้”{๑๕๒๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ขอถวายพระพรเจ้าโคธา มหาบพิตรผู้มีวาทะอย่างนี้ตรัสอะไรกะพระเจ้ามหานามศากยราช”

เจ้าโคธาศากยะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้มีวาทะอย่างนี้มิได้พูดอะไรกะพระเจ้ามหานามศากยราช นอกจากกัลยาณธรรมนอกจากกุศลธรรม”

๔. ปฐมสรกานิสักกสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงสรณคมน์ไม่ไปสู่วินิบาต สูตรที่ ๑

{๑๕๒๗} [๑๐๒๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครกบิลพัสดุ์ ...

ก็สมัยนั้น เจ้าศากยะพระนามว่าสรกานิสิ้นพระชนม์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า

นัยว่า พวกเจ้าศากยะมากด้วยกันมาร่วมประชุมพร้อมกันแล้วยกโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ บัดนี้ใครบ้างในโลกนี้จักไม่ได้เป็นโสดาบัน เพราะขนาดเจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้ายังได้ทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ทั้งที่เจ้าสรกานิศากยะถึงความเป็นผู้ทุรพลด้วยสิกขา เอาแต่เสวยนํ้าจัณฑ์”

{๑๕๒๘} ครั้งนั้น พระเจ้ามหานามศากยราชเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์ไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า นัยว่า พวกเจ้าศากยะมากด้วยกันมาร่วมประชุมพร้อมกันแล้วยกโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ บัดนี้ใครเล่าในโลกนี้จักไม่ได้เป็นโสดาบัน เพราะขนาดเจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์แล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้ายังได้ทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ทั้งที่เจ้าสรกานิศากยะถึงความเป็นผู้ทุรพลด้วยสิกขาเอาแต่เสวยน้ำจัณฑ์”{๑๕๒๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาบพิตร อุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้าพระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน จะพึงไปสู่วินิบาตได้อย่างไร ก็เมื่อจะกล่าวถึงอุบาสกนั้นให้ถูก พึงกล่าวว่า ‘เป็นอุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน’ จึงเมื่อจะกล่าวถึงเจ้าสรกานิศากยะให้ถูก ก็พึงกล่าวว่า ‘เจ้าสรกานิศากยะเป็นอุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน จะพึงไปสู่วินิบาตได้อย่างไร’

{๑๕๓๐} ดูก่อนมหาบพิตร บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... มีปัญญาร่าเริง เฉียบแหลม และประกอบด้วยวิมุตติ เขาย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ แม้บุคคลนี้ก็เป็นผู้พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๓๑} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... มีปัญญาร่าเริง เฉียบแหลม แต่ไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาย่อมเกิดเป็นโอปปาติกะเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป จักปรินิพพานในภพที่เกิดนั้น มีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๓๒} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... แต่ไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม และไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาได้เป็นสกทาคามี

เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ และโมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกคราวเดียวเท่านั้น ก็จะทำที่สุดแท่งทุกข์ได้ แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๓๓} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... แต่ไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม และไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาได้เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้าเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๓๔} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... และไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม ทั้งไม่ประกอบด้วยวิมุตติ แต่ว่าเขามีธรรมเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทริย์ สตินทรีย์ สมาธินทริย์ ปัญญินทรีย์ ธรรมทั้งหลายที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมทนซึ่งการเพ่งพินิจโดยประมาณแห่งปัญญาของเขาได้ แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๓๕} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... และไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม ทั้งไม่ประกอบด้วยวิมุตติ แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์... ปัญญินทรีย์ และเขามีศรัทธา มีความรักในพระตถาคตพอประมาณ แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๓๖} ดูก่อนมหาบพิตร ถ้าแม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้จะพึงรู้ทั่วถึงสุภาษิต ทุพภาษิตได้ไซร้ อาตมภาพก็จะพยากรณ์ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้าเหมือนกัน จะป่วยกล่าวไปไยถึงเจ้าสรกานิศากยะเล่า เจ้าสรกานิศากยะก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ได้สมาทานสิกขาแล้ว ขอถวายพระพร”

๕. ทุติยสรกานิสักกสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงสรณคมน์ไม่ไปสู่วินิบาต สูตรที่ ๒

{๑๕๓๗} [๑๐๒๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครกบิลพัสดุ์ ...

ก็สมัยนั้น เจ้าศากยะพระนามว่าสรกานิสิ้นพระซนม์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า นัยว่า พวกเจ้าศากยะมากด้วยกันมาร่วมประชุมพร้อมกันแล้วยกโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ บัดนี้ใครบ้างในโลกนี้จักไม่ได้เป็นโสดาบัน เพราะขนาดเจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ยังทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ทั้งที่เจ้าสรกานิศากยะมิได้ทำให้บริบูรณ์ในสิกขา