สรกานิสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

{๑๕๓๕} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... และไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม ทั้งไม่ประกอบด้วยวิมุตติ แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์... ปัญญินทรีย์ และเขามีศรัทธา มีความรักในพระตถาคตพอประมาณ แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๓๖} ดูก่อนมหาบพิตร ถ้าแม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้จะพึงรู้ทั่วถึงสุภาษิต ทุพภาษิตได้ไซร้ อาตมภาพก็จะพยากรณ์ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้าเหมือนกัน จะป่วยกล่าวไปไยถึงเจ้าสรกานิศากยะเล่า เจ้าสรกานิศากยะก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ได้สมาทานสิกขาแล้ว ขอถวายพระพร”

๕. ทุติยสรกานิสักกสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงสรณคมน์ไม่ไปสู่วินิบาต สูตรที่ ๒

{๑๕๓๗} [๑๐๒๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครกบิลพัสดุ์ ...

ก็สมัยนั้น เจ้าศากยะพระนามว่าสรกานิสิ้นพระซนม์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า นัยว่า พวกเจ้าศากยะมากด้วยกันมาร่วมประชุมพร้อมกันแล้วยกโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ บัดนี้ใครบ้างในโลกนี้จักไม่ได้เป็นโสดาบัน เพราะขนาดเจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ยังทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ทั้งที่เจ้าสรกานิศากยะมิได้ทำให้บริบูรณ์ในสิกขา

{๑๕๓๘} ครั้งนั้น พระเจ้ามหานามศากยราชเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์ไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า นัยว่า พวกเจ้าศากยะมากด้วยกันมาร่วมประชุมพร้อมกันแล้วยกโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ บัดนี้ใครบ้างในโลกนี้จักไม่ได้เป็นโสดาบัน เพราะขนาดเจ้าสรกานิศากยะสิ้นพระชนม์แล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ยังทรงพยากรณ์ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ทั้งที่เจ้าสรกานิศากยะมิได้ทำให้บริบูรณ์ในสิกขา”{๑๕๓๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาบพิตร อุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้าพระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน จะพึงไปสู่วินิบาตได้อย่างไร ก็เมื่อจะกล่าวถึงอุบาสกนั้นให้ถูก ก็พึงกล่าวว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน จึงเมื่อจะกล่าวถึงเจ้าสรกานิศากยะให้ถูก ก็พึงกล่าวว่า ‘เจ้าสรกานิศากยะเป็นอุบาสกผู้ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ว่าเป็นสรณะมาตลอดกาลนาน จะพึงไปสู่วินิบาตได้อย่างไร’

{๑๕๔๐} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... มีปัญญาร่าเริง เฉียบแหลม และประกอบด้วยวิมุตติ เขาย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๔๑} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... มีปัญญาร่าเริง เฉียบแหลม แต่ไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาได้เป็นอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี ผู้อุปหัจจปรินพพายี ผู้อสังขารปรินิพพายี ผู้สสังขารปรินิพพายี ผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามีเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรกกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๔๓} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... แต่ไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม และไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาได้เป็นสกทาคามีเพราะสังโยชน์

๓ สิ้นไป เพราะราคะ โทสะ และโมหะเบาบาง จักมาสู่โลกนี้อีกคราวเดียวเท่านั้นแล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปัตติ วิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๔๔} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... แต่ไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม และไม่ประกอบด้วยวิมุตติ เขาได้เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป แม้บุคคลนี้ก็พ้นแล้วจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๔๕} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์ และไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม ทั้งไม่ประกอบด้วยวิมุตติ แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทริย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทริย์ ธรรมทั้งหลายที่พระตถาคตประกาศแล้ว ย่อมทนซึ่งการเพ่งพินิจโดยประมาณแห่งปัญญาของเขา แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต

{๑๕๔๖} ดูก่อนมหาบพิตร ก็บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เลื่อมใสยิ่งแน่วแน่ ในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... และไม่มีปัญญาร่าเริง ไม่เฉียบแหลม ทั้งไม่ประกอบด้วยวิมุตติ แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ สัทธินทรีย์... ปัญญินทริย์ และเขามีศรัทธา มีความรักในพระตถาคตพอประมาณ แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ปิตติวิสัย อบาย ทุคติ วินิบาต{๑๕๔๗} ดูก่อนมหาบพิตร เปรียบเหมือนนาที่ไม่ราบเรียบ มีพื้นไม่ดี ยังมิได้ก่น หลักตอออก และพันธุ์พืชเล่าก็หัก เน่าเสีย ถูกลมและแดดกระทบแล้ว ไม่แข็งเก็บไว้ไม่ดี ถึงเมฆฝนจะหลั่งสายธารลงมาเป็นอย่างดี พันธุ์พืชเหล่านั้นจะถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้ไหม”

พระเจ้ามหานามศากยราชกราบทูลว่า “ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันใดก็ฉันนั้นแล มหาบพิตร ธรรมที่กล่าวไม่ดี ประกาศไม่ดี ไม่เป็นนิยยานิกธรรม (ธรรมเป็นเครื่องนำออกจากทุกข์) ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยนาที่ไม่ราบเรียบ และสาวกที่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรมในธรรมนั้นอยู่ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยพันธุ์พืชที่ไม่ดีดูก่อนมหาบพิตร เปรียบเหมือนนาที่ราบเรียบ มีพื้นดี ก่นหลักตอออกหมดแล้ว และพันธุ์พืชเล่าก็ไม่แตกหัก ไม่เน่าเสีย ลมและแดดก็มิได้กระทบ แข็งแกร่ง เก็บไว้ดีแล้ว เมฆฝนก็หลั่งสายธารลงมาเป็นอย่างดี พันธุ์พืชเหล่านั้นจะถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ได้ไหม”

“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันใดก็ฉันนั้นแล มหาบพิตร ธรรมที่กล่าวดีแล้ว ประกาศดีแล้ว เป็นนิยยานิกธรรม เป็นไปเพื่อความสงบ เป็นธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ประกาศไว้ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยนาที่ราบเรียบ และสาวกที่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบประพฤติตามธรรมในธรรมนั้นอยู่ ข้อนี้อาตมภาพกล่าวไว้ในอุปมาว่าด้วยพืชที่ดี จะป่วยกล่าวไปไยถึงเจ้าสรกานิศากยะเล่า ก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ เจ้าสรกานิศากยะได้ทำให้บริบูรณ์ในสิกขาแล้ว”

๖. ปฐมอนาถปิณฑิกสูตร

ว่าด้วยจำแนกโสตาปิตติยังคะ ๔ ด้วยอาการ ๑๐

{๑๕๔๘} [๑๐๒๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ก็สมัยนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้น ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า “มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงไหว้เท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญอนาถบิณฑิกคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้า’ และพ่อจงกราบเรียน ท่านอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระสารีบุตรได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด”บุรุษนั้นรับคำของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีแล้ว เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วอภิวาทท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบเรียนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี ป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระสารีบุตรด้วยเศียรเกล้า และท่านสั่งมาอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระสารีบุตรได้โปรดอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีด้วยเถิด” ท่านพระสารีบุตรรับนิมนต์โดยดุษณีภาพ