อภิสันทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ความสุข มีประมาณเท่านี้’ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ห้วงบุญห้วงกุศลย่อมถึงการนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่จะนับจะประมาณมิได้ทีเดียว

{๑๖๐๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใคร ๆ จะนับจะประมาณนํ้าในมหาสมุทรว่า ‘มีประมาณเท่านี้อาฬหกะ’ หรือว่า ‘เท่านี้ร้อยอาฬหกะ เท่านี้พันอาฬหกะ เท่านี้แสนอาฬหกะ’ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้นํ้านั้นย่อมถึงความนับว่าเป็นกองน้ำใหญ่ที่จะนับประมาณมิได้ แม้ฉันใด ใคร ๆ จะนับประมาณบุญของอริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข มีประมาณเท่านี้’ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ห้วงบุญห้วงกุศลย่อมถึงความนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่จะนับจะประมาณมิได้ฉันนั้นเหมือนกันพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

แม่น้ำเป็นอันมากที่หมู่คือคณะนรชนเสพอาศัยแล้วย่อม {๑๖๐๖} ไหลไปสู่สาครซึ่งเป็นห้วงนํ้าใหญ่ เป็นทะเลหลวงซึ่งจะประมาณมิได้ เป็นที่ขังนั่าขนาดใหญ่ มีสิ่งที่น่ากลัวมากเป็นที่อยู่ของหมู่รัตนะ ฉันใด

สายธารแห่งบุญย่อมไหลไปสู่นรชนผู้เป็นบัณฑิต ผู้ให้ข้าว นํ้า ผ้า ที่นอน ที่นั่งและเครื่องปูลาด เหมือนแม่น้ำไหลไปสู่สาคร ฉันนั้นเหมือนกัน

๒. ทุติยอภิสันทสูตร

ว่าด้วยห้วงบุญกุศล ๔ ประการ สูตรที่ ๒

{๑๖๐๗} [๑๐๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘อิติปิ โส ภะคะวา ... ภะคะวาติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๑

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ... วิญญูหีติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๒

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ ... โลกัสสาติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๓

อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกมีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๔

{๑๖๐๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข มี ๔ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใคร ๆ จะนับประมาณบุญของอริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข มีประมาณเท่านี้’ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ห้วงบุญห้วงกุศลย่อมถึงการนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่จะนับจะประมาณมิได้

{๑๖๐๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหานทีเหล่านี้ คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ย่อมไหลเรื่อยไปที่ปากนํ้าใด จะนับประมาณนํ้าที่ปากนํ้านั้นว่า ‘มีประมาณเท่านี้อาฬหกะ’ หรือว่า ‘เท่านี้ร้อยอาฬหกะ เท่านี้พันอาฬหกะ เท่านี้แสนอาฬหกะ’ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้น้ำนั้นย่อมถึงความนับว่า เป็นกองนํ้าใหญ่ที่จะนับจะประมาณมิได้ แม้ฉันใด ใคร ๆ จะนับประมาณ

บุญของอริยสาวกผู้ประกอบด้วยห้วงบุญห้วงกุศล ๔ ประการนี้ว่า ‘ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุข มีประมาณเท่านี้’ ดังนี้ มิใช่ทำได้โดยง่าย โดยที่แท้ห้วงบุญห้วงกุศลย่อมถึงความนับว่าเป็นกองบุญใหญ่ที่จะนับจะประมาณมิได้ ฉันนั้นเหมือนกันพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

แม่น้ำเป็นอันมากที่หมู่คือคณะนรชนเสพอาศัยแล้วย่อม {๑๖๑๐} ไหลไปสู่สาครซึ่งเป็นห้วงนํ้าใหญ่ เป็นทะเลหลวงซึ่งจะประมาณมิได้ เป็นที่ขังนํ้าขนาดใหญ่ มีสิ่งที่น่ากลัวมากเป็นที่อยู่ของหมู่รัตนะ ฉันใดสายธารแห่งบุญย่อมไหลไปสู่นรชนผู้เป็นบัณฑิต ผู้ให้ข้าว น้ำ ผ้า ที่นอน ที่นั่งและเครื่องปูลาด เหมือนแม่น้ำไหลไปสู่สาคร ฉันนั้นเหมือนกัน

๓. ตติยอภิสันทสูตร

ว่าด้วยห้วงบุญกุศล ๔ ประการ สูตรที่ ๓

{๑๖๑๑} [๑๐๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘อิติปิ โส ภะคะวา ... ภะคะวาติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๑อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม ... วิญญูหีติ’ ดังนี้ นี้เป็นห้วงบุญห้วงกุศลอันเป็นปัจจัยนำมาซึ่งความสุขประการที่ ๒