สลฬาคารสูตร เล่ม ๑๙

๘. สลฬาคารสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้เจริญสติปัฏฐานไม่ลาสิกขา

{๑๒๗๙} [๙๐๖] สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่สลฬาคาร ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล ท่านพระอนุรุทธะกล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม่นํ้าคงคาเป็นแม่นํ้าที่ไหลหลั่งบ่าไปทางทิศปราจีน ต่อมาหมู่มหาชนพากันถือจอบและบุ้งกี๋มาด้วยประสงค์ว่า ‘พวกเราจักทดแม่นํ้าคงคานี้ให้ไหลหลั่งบ่ากลับไป’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน หมู่มหาชนนั้นจะพึงทดแม่น้ำคงคาให้ไหลหลั่งบ่ากลับไปได้ไหมเล่า”

ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า “ไม่ได้ ขอรับ”

“ข้อนั้น เพราะเหตุอะไร”

“เพราะแม่น้ำคงคาไหลหลั่งบ่าไปทางทิศปราจีน การที่จะทดแม่นํ้าคงคาให้ไหลหลั่งบ่ากลับไปมิใช่ทำได้ง่าย หมู่มหาชนจะมีแต่ส่วนแห่งความลำบากยากแค้นทีเดียว”

“ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระราชาก็ดี ราชมหาอำมาตย์ก็ดี มิตรสหายหรือญาติสาโลหิตก็ดี จะพึงนำโภคสมบัติมาเชื้อเชิญภิกษุผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ผู้ทำสติปัฏฐาน ๔ ให้มากอยู่ว่า ‘มาเถิด บุรุษผู้เจริญผ้ากาสาวพัสตร์เหล่านี้บีบคั้นท่านอยู่มิใช่หรือ ท่านจะเป็นคนโล้นเที่ยวถือกระเบื้องอยู่ทำไม ท่านจงสึกออกมาบริโภคโภคสมบัติและทำบุญเถิด’ ดังนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การที่ภิกษุผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ผู้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ อยู่นั้นจักลาสิกขาสึกออกมาเป็นคฤหัสถ์นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าการที่จิตที่น้อมไปในวิเวก โน้มไปในวิเวก โอนไปในวิเวกมาตลอดกาลนานนั้นจักสึกออกมาเป็นคฤหัสถ์ อีกนั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้

{๑๒๘๐} ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ภิกษุย่อมเจริญ ย่อมทำสติปัฏฐาน ๔ ให้มากอยู่อย่างไร คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย... ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเจริญ ย่อมทำสติปัฏฐาน ๔ ให้มากอยู่อย่างนี้แล”

๙. อัมพปาลิวนสูตร

ว่าด้วยวิหารธรรม

{๑๒๘๑} [๙๐๗] สมัยหนึ่งท่านพระอนุรุทธะกับท่านพระสารีบุตรอยู่ที่อัมพปาลีวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ แล้วได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านอนุรุทธะ อินทรีย์ของท่านผ่องใส สีหน้าของท่านก็บริสุทธิ์ผุดผ่องในเวลานี้ท่านอนุรุทธะอยู่ด้วยวิหารธรรมข้อไหนมาก”

{๑๒๘๒} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เวลานี้ผมมีจิตตั้งมั่นอยู่ในสติปัฏฐาน ๔ มาก สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ในที่นี้ผมพิจารณาเห็นกายในกาย... พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา... พิจารณาเห็นจิตในจิต... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌา และโทมนัสในโลกอยู่ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เวลานี้ผมมีจิตตั้งมั่นอยู่ในวิหารธรรมเหล่านี้เป็นอันมากอยู่ ภิกษุใดเป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์ มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบภิกษุนั้นมีจิตตั้งมั่นในสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้อยู่โดยมาก”ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “เป็นลาภของพวกผมแล้ว พวกผมได้ดีแล้วที่ได้ฟังอาสภิวาจาในที่เฉพาะหน้าของท่านอนุรุทธะที่กล่าวอยู่”