อุปสมสูตร เล่ม ๑๙

๘. ปฏิปันนสูตร

ว่าด้วยผู้ปฏิบัติอินทรีย์ ๕

{๘๘๘} [๔๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้แล

{๘๘๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นอรหันต์เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้แล เต็มบริบูรณ์ เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอรหันต์ เป็นอนาคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่า อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำอรหัตตผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามี เป็นสกทาคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำอนาคามิผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของสกทาคามี เป็นโสดาบันเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติเพื่อทำสกทาคามิผลให้แจ้ง เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำโสดาปัตติผลให้แจ้งเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของโสดาบันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ประการนี้ ไม่มีแก่ผู้ใดเลยโดยประการทั้งปวง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นคนภายนอก อยู่ในฝ่ายปุถุชน”

๙. อุปสมสูตร

ว่าด้วยผู้พร้อมด้วยอินทรีย์ ๕

{๘๙๐} [๔๘๙] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘ผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์ ๆ’ ดังนี้ ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

{๘๙๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์อันให้ถึงความสงบ ให้ถึงความตรัสรู้ ดูก่อนภิกษุ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรีย์”

๑๐. อาสวักขยสูตร

ว่าด้วยผลของการปฏิบัติอินทรีย์ ๕

{๘๙๒} [๔๙๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอินทรีย์ ๕ ประการ นี้แล {๘๙๓} ภิกษุจึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

จบ มุทุตรวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฏิลาภสูตร ๒. ปฐมสังขิตตสูตร

๓. ทุติยสังขิตตสูตร ๔. ตติยสังขิตตสูตร

๕. ปฐมวิตถารสูตร ๖. ทุติยวิตถารสูตร

๗. ตติยวิตถารสูตร ๘. ปฏิปันนสูตร

๙. อุปสมสูตร ๑๐. อาสวักขยสูตร