พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · มัคคสังยุต
อุปาทานสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๓๗–๓๓๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖๖/๗๔ ในมัคคสังยุตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค มัคคสังยุต อุปาทานสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๑๑๑–๑๑๒
๒. โยคสูตร
ว่าด้วยโยคะ ๔
{๓๓๕} [๑๗๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคะ มี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) กามโยคะ โยคะคือกาม
(๒) ภวโยคะ โยคะคือภพ
(๓) ทิฏฐิโยคะ โยคะคือทิฏฐิ
(๔) อวิชชาโยคะ โยคะคืออวิชชา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคะมี ๔ อย่างนี้แล
{๓๓๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละโยคะ ๔ อย่างนี้แล...”
๓. อุปาทานสูตร
ว่าด้วยอุปาทาน ๔
{๓๓๗} [๑๗๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี<*>
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทาน มี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
- ๑โยคะ หมายถึงกิเลสอันประกอบเหล่าสัตว์ไว้ในวัฏฏทุกข์ มี ๔ อย่างเหมือนโอฆะ และมีอธิบายเหมือนกัน (ที.ปา.อ. ๒๑, สํ.ม.อ. ๒๐๓)
- ๒อุปาทาน ความถือมั่น หมายถึงภาวะจิตที่เข้าไปยึดมั่นถือมั่นผูกพันเอาตัวตนเป็นที่ตั้งด้วยอำนาจกิเลส มี ๔ คือ (๑) กามุปาทาน ความถือมั่นกาม ได้แก่ ความกำหนัดที่เกี่ยวเนื่องด้วยกามคุณ ๕ (๒) ทิฏฐุปาทาน ความถือมั่นทิฏฐิ ได้แก่ ความเห็นผิดที่ดิ่งสุดโต่งต่าง ๆ เช่น เห็นว่าอัตตาและโลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า เป็นต้น (๓) สีลัพพตุปาทาน ความถือมั่นศีลพรต ได้แก่ หลักความประพฤติ ลัทธิพิธีต่าง ๆ ของนักบวชนอกพระพุทธศาสนาที่ยึดถือว่าสามารถทำให้บริสุทธิ์ได้
- ... - ผู้รวบรวม
(๑) กามุปาทาน อุปาทานคือกาม
(๒) ทิฏฐุปาทาน อุปาทานคือทิฏฐิ
(๓) สีลพตุปาทาน อุปาทานคือศีลและพรต
(๔) อัตตวาทุปาทาน อุปาทานคืออัตตวาทะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทานมี ๔ อย่างนี้แล
{๓๓๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุปาทาน ๔ อย่างนี้แล...”
๔. คันถสูตร
ว่าด้วยคันถะ ๔
[๑๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
{๓๓๙} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คันถะ มี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) กายคันถะ คืออภิชฌา
(๒) กายคันถะคือพยาบาท
(๓) กายคันถะคือสีลัพพตปรามาส
(๔) กายคันถะคืออิทังสัจจาภินิเวส
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คันถะมี ๔ อย่างนี้แล
- โดยสักว่ากระทำสืบ ๆ กันมาอย่างงมงาย หรือโดยนิยามว่าขลัง ว่าศักดิ์สิทธิ์ (๔) อัตตวาทุปาทาน ความถือมั่นวาทะว่าตัวตน ได้แก่ สักกายทิฏฐิ คือความถือหรือสำคัญหมายอยู่ภายในว่ามีตัวตนที่จะได้ จะเป็น จะมี จะสูญสลาย เป็นต้น (นัย ม.มู.อ. ๑/๒๓๒-๒๓๓, สํ.นิ.อ. ๑๖-๑๗)
- ๑คันถะ เครื่องรัด กายคันถะ เครื่องรัดกาย หมายถึงกิเลสเครื่องผูกมัดทั้งนามกายและรูปกายของเหล่าสัตว์ให้แน่นอยู่ในวัฏฏทุกข์ (ที.ปา.อ. ๒๑, สํ.ม.อ. ๒๐๓)
- ๒อิทังสัจจาภินิเวส หมายถึงความยึดมั่นในประเด็นเดียวว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’ ซึ่งเกิดขึ้นด้วยอำนาจอันตคาหิกทิฏฐิ (ความเห็นผิดของผู้ยึดถือว่าอัตตาและโลกมีที่สุด) [สํ.ม.อ. ๒๐๓]
จบ อุปาทานสูตร