พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · มัคคสังยุต
คันถสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๓๙–๓๔๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖๗/๗๔ ในมัคคสังยุตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค มัคคสังยุต คันถสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๑๑๒–๑๑๓
(๑) กามุปาทาน อุปาทานคือกาม
(๒) ทิฏฐุปาทาน อุปาทานคือทิฏฐิ
(๓) สีลพตุปาทาน อุปาทานคือศีลและพรต
(๔) อัตตวาทุปาทาน อุปาทานคืออัตตวาทะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปาทานมี ๔ อย่างนี้แล
{๓๓๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอุปาทาน ๔ อย่างนี้แล...”
๔. คันถสูตร
ว่าด้วยคันถะ ๔
[๑๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
{๓๓๙} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คันถะ มี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) กายคันถะ คืออภิชฌา
(๒) กายคันถะคือพยาบาท
(๓) กายคันถะคือสีลัพพตปรามาส
(๔) กายคันถะคืออิทังสัจจาภินิเวส
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คันถะมี ๔ อย่างนี้แล
- โดยสักว่ากระทำสืบ ๆ กันมาอย่างงมงาย หรือโดยนิยามว่าขลัง ว่าศักดิ์สิทธิ์ (๔) อัตตวาทุปาทาน ความถือมั่นวาทะว่าตัวตน ได้แก่ สักกายทิฏฐิ คือความถือหรือสำคัญหมายอยู่ภายในว่ามีตัวตนที่จะได้ จะเป็น จะมี จะสูญสลาย เป็นต้น (นัย ม.มู.อ. ๑/๒๓๒-๒๓๓, สํ.นิ.อ. ๑๖-๑๗)
- ๑คันถะ เครื่องรัด กายคันถะ เครื่องรัดกาย หมายถึงกิเลสเครื่องผูกมัดทั้งนามกายและรูปกายของเหล่าสัตว์ให้แน่นอยู่ในวัฏฏทุกข์ (ที.ปา.อ. ๒๑, สํ.ม.อ. ๒๐๓)
- ๒อิทังสัจจาภินิเวส หมายถึงความยึดมั่นในประเด็นเดียวว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’ ซึ่งเกิดขึ้นด้วยอำนาจอันตคาหิกทิฏฐิ (ความเห็นผิดของผู้ยึดถือว่าอัตตาและโลกมีที่สุด) [สํ.ม.อ. ๒๐๓]
{๓๔๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละคันถะ ๔ อย่างนี้แล ...”
๕. อนุสยสูตร
ว่าด้วยอนุสัย ๗
[๑๗๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
{๓๔๑} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุสัย มี ๗ อย่างนี้ ๗ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อนุสัยคือกามราคะ (๒) อนุสัยคือปฏิฆะ
(๓) อนุสัยคือทิฏฐิ (๔) อนุสัยคือวิจิกิจฉา
(๕) อนุสัยคือมานะ (๖) อนุสัยคือภวราคะ
(๗) อนุสัยคืออวิชชา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุสัยมี ๗ อย่างนี้แล
{๓๔๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไป เพื่อละอนุสัย ๗ อย่างนี้แล...”
๖. กามคุณสูตร
ว่าด้วยกามคุณ ๕
[๑๗๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
{๓๔๓} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กามคุณ มี ๕ อย่างนี้ ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
- ๑อนุสัย ดูความหมายที่เชิงอรรถ ๒ ข้อ ๔๓ (อนุสยสูตร) หน้า ๓๗ ในเล่มนี้
- ๒กามคุณ คำว่า กาม หมายถึงสิ่งอันพึงใคร่ปรารถนา คำว่า คุณ เครื่องผูกมัดหรือร้อยรัด กามคุณ จึงหมายถึงเครื่องผูกมัดคือสิ่งที่น่าใคร่ปรารถนา หรือส่วนที่ร้อยรัดคือกาม (ม.มู.อ. ๑/๓๗๘-๓๗๙)
จบ คันถสูตร