นีวรณาวรณสูตร เล่ม ๑๙

วิจิกิจฉาเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ อย่างนี้แลเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง

{๔๙๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ นี้แลไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ

{๔๙๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกตั้งใจ ใส่ใจ รวมเข้าไว้ด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงฟังธรรม สมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอ โพชฌงค์ ๗ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่

{๔๙๓} นิวรณ์ ๕ คืออะไรบ้าง ย่อมไม่มีแก่เธอในสมัยนั้น คือ กามฉันทนิวรณ์ ย่อมไม่มีในสมัยนั้น พยาปาทนิวรณ์... ถีนมีทธนิวรณ์... อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์... วิจิกิจฉานิวรณ์ย่อมไม่มีในสมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอในสมัยนั้น

{๔๙๔} โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ในสมัยนั้น คือ สติสัมโพชฌงค์ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ในสมัยนั้น

{๔๙๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกตั้งใจ ใส่ใจ รวมเข้าไว้ด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงฟังธรรม สมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๙. รุกขสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเครื่องกั้น ๕ อย่าง

{๔๙๖} [๒๒๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีต้นไม้ใหญ่ที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไป ก็ต้นไม้ใหญ่ที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไปเหล่านั้นเป็นไฉน คือ {๔๙๗} ต้นโพ ต้นไทร ต้นเลียบ ต้นมะเดื่อ ต้นกัจฉกะ ต้นมะขวิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ใหญ่เหล่านี้แลที่มีพืชน้อย มีลำต้นใหญ่ งอกคลุมต้นไม้ทั้งหลาย ซึ่งทำต้นไม้ที่มันงอกคลุมแล้วให้ล้มหักกระจัดกระจายวิบัติไปดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน {๔๙๘} กุลบุตรบางคนในโลกนี้ละกาม เช่นใดได้แล้วออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เธอยังกลับเป็นผู้หักกระจาย วิบัติไปด้วยกามเช่นนั้นหรือที่เลวกว่านั้น

ดู {๔๙๙} ก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างเหล่านี้ ธรรม ๕ อย่างคือ อะไรบ้าง คือ กามฉันท์เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจ กุกกุจจะ... วิจิกิจฉาเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นเครื่องครอบงำจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างเหล่านี้แล