อาวรณานีวรณสูตร เล่ม ๑๙

๖. โยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยมนสิการโดยแยบคาย โพชฌงค์ย่อมเกิด

{๔๘๗} [๒๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อภิกษุมนสิการโดยแยบคาย สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่ ... ...

{๔๘๘} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๗. วุฑฒิสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์เป็นไปเพื่อความเจริญ

{๔๘๙} [๒๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญ เพื่อความไม่เสื่อม โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญเพื่อความไม่เสื่อม”

๘. อาวรณนีวรณสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นเครื่องกั้นเครื่องกีดกันจิต

{๔๙๐} [๒๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างนี้ ธรรม ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ กามฉันท์เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ...

วิจิกิจฉาเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ อย่างนี้แลเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง

{๔๙๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ นี้แลไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ

{๔๙๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกตั้งใจ ใส่ใจ รวมเข้าไว้ด้วยใจทั้งหมด เงี่ยโสตลงฟังธรรม สมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอ โพชฌงค์ ๗ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่

{๔๙๓} นิวรณ์ ๕ คืออะไรบ้าง ย่อมไม่มีแก่เธอในสมัยนั้น คือ กามฉันทนิวรณ์ ย่อมไม่มีในสมัยนั้น พยาปาทนิวรณ์... ถีนมีทธนิวรณ์... อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์... วิจิกิจฉานิวรณ์ย่อมไม่มีในสมัยนั้น นิวรณ์ ๕ ย่อมไม่มีแก่เธอในสมัยนั้น

{๔๙๔} โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ในสมัยนั้น คือ สติสัมโพชฌงค์ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ย่อมถึงความเจริญเต็มที่ในสมัยนั้น