๕. สัตติสูตร เล่ม ๑๖

๔. โอกขาสูตร

ว่าด้วยการให้ทาน

{๖๖๗}[๒๒๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเช้า บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเที่ยง บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเย็น แต่ผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเช้าโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง ผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเที่ยงโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง หรือผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเย็นโดยที่สุดแม้

เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง การเจริญเมตตาจิตนี้ของผู้นั้นมีผลมากกว่า

ทานที่บุคคลนั้นให้แล้ว ๓ ครั้งในวันหนึ่งนั้น เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๔)

๕. สัตติสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนหอก

{๖๖๘}[๒๒๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

หอกที่มีใบอันคม ถ้ามีคนมาพูดว่า ‘ข้าพเจ้าจักงอ' จักพับ จักม้วนหอกที่มีใบอันคมนี้ด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้น, ดังนี้ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉนคนผู้นั้นสามารถที่จะงอ พับ หรือม้วนหอกที่มีใบอันคมนั้นด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้นได้หรือหนอ,,

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าการที่จะงอ จะพับ หรือจะม้วนหอก

ที่มีใบอันคมด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้น มิใช่ทำได้ง่าย ก็แลคนผู้นั้นจะเหน็ด

เหนื่อยลำบากถ่ายเดียว”

{๖๖๙}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง คล่องแคล่ว สั่งสม ปรารภแล้ว

ถ้าอมนุษย์จะพึงสำคัญจิตของภิกษุนั้นว่าตนทำให้ฟุ้งซ่านได้ อมนุษย์นั้นก็จะ

เหน็ดเหนื่อยลำบากถ่ายเดียว เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๕)

๖. ธนุคคหหูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนนายขมังธนู

{๖๗๐} [๒๒๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

นายขมังธนู ๔ คนถือธนูไว้มั่นคง ได้ศึกษามาดีแล้ว ฝึกมือมาแล้ว เคยแสดงศิลปะมาแล้ว ยืนอยู่ในทิศทั้ง ๔ ถ้ามีชายผู้หนึ่งมาพูดว่า ‘ข้าพเจ้าจักรับลูกธนูที่นายขมังธนูทั้ง ๔ นี้ยิงมาจากทิศทั้ง ๔ ไม่ให้ตกถึงแผ่นดินเลย’ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ควรจะกล่าวได้ว่า ‘ชายผู้นั้นมีความว่องไว มีความรวดเร็วอย่างยอดเยี่ยม, ดังนี้หรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าแม้ชายผู้นั้นจะพึงรับลูกธนูที่นายขมังธนูเพียงคนเดียวยิงมาไม่ให้ตกถึงแผ่นดินได้ ก็ควรจะกล่าว