๖. ธนุคคหสูตร เล่ม ๑๖

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะว่าการที่จะงอ จะพับ หรือจะม้วนหอก

ที่มีใบอันคมด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้น มิใช่ทำได้ง่าย ก็แลคนผู้นั้นจะเหน็ด

เหนื่อยลำบากถ่ายเดียว”

{๖๖๙}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง คล่องแคล่ว สั่งสม ปรารภแล้ว

ถ้าอมนุษย์จะพึงสำคัญจิตของภิกษุนั้นว่าตนทำให้ฟุ้งซ่านได้ อมนุษย์นั้นก็จะ

เหน็ดเหนื่อยลำบากถ่ายเดียว เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๕)

๖. ธนุคคหหูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนนายขมังธนู

{๖๗๐} [๒๒๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

นายขมังธนู ๔ คนถือธนูไว้มั่นคง ได้ศึกษามาดีแล้ว ฝึกมือมาแล้ว เคยแสดงศิลปะมาแล้ว ยืนอยู่ในทิศทั้ง ๔ ถ้ามีชายผู้หนึ่งมาพูดว่า ‘ข้าพเจ้าจักรับลูกธนูที่นายขมังธนูทั้ง ๔ นี้ยิงมาจากทิศทั้ง ๔ ไม่ให้ตกถึงแผ่นดินเลย’ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ควรจะกล่าวได้ว่า ‘ชายผู้นั้นมีความว่องไว มีความรวดเร็วอย่างยอดเยี่ยม, ดังนี้หรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าแม้ชายผู้นั้นจะพึงรับลูกธนูที่นายขมังธนูเพียงคนเดียวยิงมาไม่ให้ตกถึงแผ่นดินได้ ก็ควรจะกล่าว

ได้ว่า ‘ชายผู้นั้นมีความว่องไว มีความรวดเร็วอย่างยอดเยี่ยม, ไม่จำต้องกล่าวถึงการรับลูกธนูทั้ง ๔ ลูกที่นายขมังธนู ๔ คนยิงมาจาก ๔ ทิศเลย”

{๖๗๑}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนอย่างว่าความเร็วของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เร็วกว่าความเร็วของชายผู้นั้น ความเร็วของเทวดาที่แล่นไปข้างหน้าดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เร็วกว่าความเร็วของชายคนนั้นและความเร็วของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ แต่อายุสังขารสิ้นไปเร็วกว่าความเร็วนั้น ๆ เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า “เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๖)

๗. อาณิสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนการตอกลิ่ม

{๖๗๒}[๒๒๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เรื่องเคยมีมาแล้ว เหล่ากษัตริย์ทสารหะมีตะโพนชื่ออานกะ เมื่อตะโพน

อานกะแตก พวกกษัตริย์ทสารหะก็ได้ตอกลิ่มอันอื่นลงไป สมัยต่อมา โครงเก่าของตะโพนชื่ออานกะได้หายไป จึงยังเหลือแต่ลิ่มสลัก แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุในอนาคตกาลก็จักเป็นฉันนั้นเหมือนกัน คือ เมื่อเขา

กล่าวพระสูตรที่ตถาคตกล่าวแล้วเป็นพระสูตรที่ลํ้าลึก มีอรรถลึกซึ้ง เป็น

โลกุตตระ ประกอบด้วยสุญญตธรรมอยู่ ก็จักไม่ตั้งใจฟัง จักไม่เงี่ยโสตลงสดับจักไม่ตั้งใจรับรู้ และจักไม่สำคัญธรรมเหล่านั้นว่าควรเล่าเรียนควรศึกษา

แต่ว่าเมื่อเขากล่าวพระสูตรอันนักปราชญ์รจนาไว้ อันนักปราชญ์ร้อยกรองไว้ มีอักษรอันวิจิตร มีพยัญชนะอันวิจิตร เป็นของภายนอก เป็นสาวกภาษิต