๓. กุลสูตร เล่ม ๑๖

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่าฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อยเมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”

{๖๖๔}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่กลับมาเกิดในหมู่มนุษย์อีกมีจำนวนน้อย สัตว์ที่ไปเกิดในกำเนิดอื่นนอกจากมนุษย์มีมากกว่าทีเดียว เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘พวกเราจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๒)

๓. กุลสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนตระกูลที่มีสตรีน้อย

{๖๖๕} [๒๒๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายตระกูลใดมีสตรีมาก มีบุรุษน้อย ตระกูลนั้นย่อมถูกพวกโจรปล้นได้ง่าย แม้ฉันใด ภิกษุใดไม่เจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ไม่ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นย่อมถูกพวกอมนุษย์กำจัดได้ง่าย ฉันนั้นเหมือนกัน

{๖๖๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลใดมีสตรีน้อย มีบุรุษมาก ตระกูลนั้นย่อมถูกพวกโจรปล้นได้ยาก แม้ฉันใด ภิกษุใดเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มากแล้ว ภิกษุนั้นย่อมถูกพวกอมนุษย์กำจัดได้ยาก ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๔)

๔. โอกขาสูตร

ว่าด้วยการให้ทาน

{๖๖๗}[๒๒๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเช้า บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเที่ยง บุคคลใดพึงให้ทานประมาณ ๑๐๐ หม้อใหญ่ในเวลาเย็น แต่ผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเช้าโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง ผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเที่ยงโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง หรือผู้ใดพึงเจริญเมตตาจิตในเวลาเย็นโดยที่สุดแม้

เพียงชั่วเวลารีดนมโคครั้งหนึ่ง การเจริญเมตตาจิตนี้ของผู้นั้นมีผลมากกว่า

ทานที่บุคคลนั้นให้แล้ว ๓ ครั้งในวันหนึ่งนั้น เพราะเหตุดังนี้นั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ให้คล่องแคล่ว ให้สั่งสมแล้ว ให้ปรารภดีแล้ว, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล” (๔)

๕. สัตติสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาเหมือนหอก

{๖๖๘}[๒๒๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

หอกที่มีใบอันคม ถ้ามีคนมาพูดว่า ‘ข้าพเจ้าจักงอ' จักพับ จักม้วนหอกที่มีใบอันคมนี้ด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้น, ดังนี้ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉนคนผู้นั้นสามารถที่จะงอ พับ หรือม้วนหอกที่มีใบอันคมนั้นด้วยฝ่ามือหรือด้วยกำปั้นได้หรือหนอ,,