๒. โปกขรณีสูตร เล่ม ๑๖

๒. โปกขรณีสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยการวิดนํ้าในสระโบกขรณี

{๓๑๓}[๗๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สระโบกขรณียาว ๕๐ โยชน์ กว้าง ๕๐โยชน์ ลึก

๕๐โยชน์ มีนํ้าเต็มเสมอขอบ พอกาดื่มกินได้ บุรุษพึงวิดน้ำขึ้นจากสระ

โบกขรณีนั้นด้วยปลายหญ้าคา เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉนระหว่างน้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคากับน้ำในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณี

นี้แลมากกว่า น้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคามีประมาณน้อย น้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคา เมื่อเทียบกับน้ำในสระโบกขรณีแล้ว ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐”

{๓๑๔}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ความทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปนี้แลของบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้วมีมากกว่า ส่วนที่เหลืออยู่มีประมาณน้อย ความทุกข์อย่างยิ่งใน ๗ อัตภาพเมื่อเทียบกันกับกองทุกข์ที่หมดสิ้นไปก่อนแล้ว ก็ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่๑๐๐,๐๐๐ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้การได้ธรรมจักษุให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้แล” (๒)

๓. สัมเภชชอุทกสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยแม่นํ้า ๕ สาย

{๓๑๕}[๗๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าใหญ่เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดีสรภู มหี ไหลมาบรรจบกัน บุรุษพึงวักนํ้าขึ้น ๒–๓ หยดจากแม่นํ้านั้น เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างน้ำ ๒–๓ หยดที่บุรุษวักขึ้นมากับน้ำที่ไหลมาบรรจบกัน อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำที่ไหลมาบรรจบ

กันนี้แลมากกว่า น้ำ ๒-๓ หยดที่บุรุษวักขึ้นมามีประมาณน้อย น้ำ ๒–๓ หยดที่บุรุษวักขึ้นมาเมื่อเทียบกับน้ำในที่บรรจบกันแล้ว ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐”

{๓๑๖}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ... การได้ธรรมจักษุให้สำเร็จ

ประโยชน์ใหญ่อย่างนี้” (๓)

๔. ทุติยสัมเภชชอุทกสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยแม่นํ้า ๕ สาย สูตรที่ ๒

{๓๑๗}[๗๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำใหญ่

เหล่านี้ คือ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ไหลมาบรรจบกัน แม่น้ำนั้นพึงหมดสิ้นไป ยังเหลืออยู่ ๒-๓ หยด เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้น