๑. นขสิขสูตร เล่ม ๑๖

๒. อภิสมยสังยุต

๑. นขสิขาสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยฝุ่นที่ปลายเล็บ

{๓๑๑}[๗๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม

ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนฝุ่นขึ้นมาเล็กน้อยแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นเล็กน้อยที่เราใช้ปลายเล็บช้อนขึ้นมานี้กับแผ่นดินใหญ่นี้ อย่างไหนจะมากกว่ากันหนอ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แผ่นดินใหญ่นี้แล

มากกว่า ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมานี้มีประมาณน้อย ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมาเมื่อเทียบกันกับแผ่นดินใหญ่แล้ว ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ ”

{๓๑๒}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ความทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปของบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฎฐิ ตรัสรู้แล้วมีมากกว่า ส่วนที่เหลือมีประมาณน้อย ความทุกข์อย่างยิ่งใน ๗ อัตภาพเมื่อเทียบกันกับกองทุกข์ที่หมดสิ้นไปก่อน ก็ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้ การได้

ธรรมจักษุให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้แล” (๑)

๒. โปกขรณีสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยการวิดนํ้าในสระโบกขรณี

{๓๑๓}[๗๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สระโบกขรณียาว ๕๐ โยชน์ กว้าง ๕๐โยชน์ ลึก

๕๐โยชน์ มีนํ้าเต็มเสมอขอบ พอกาดื่มกินได้ บุรุษพึงวิดน้ำขึ้นจากสระ

โบกขรณีนั้นด้วยปลายหญ้าคา เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉนระหว่างน้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคากับน้ำในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณี

นี้แลมากกว่า น้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคามีประมาณน้อย น้ำที่บุรุษวิดขึ้นด้วยปลายหญ้าคา เมื่อเทียบกับน้ำในสระโบกขรณีแล้ว ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐”

{๓๑๔}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ความทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปนี้แลของบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ตรัสรู้แล้วมีมากกว่า ส่วนที่เหลืออยู่มีประมาณน้อย ความทุกข์อย่างยิ่งใน ๗ อัตภาพเมื่อเทียบกันกับกองทุกข์ที่หมดสิ้นไปก่อนแล้ว ก็ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่๑๐๐,๐๐๐ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้การได้ธรรมจักษุให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้แล” (๒)