๒. โปกขรณีสูตร เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ... ตตฺร โข ภควา... เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว โปกฺขรณี ปญฺญาสโยชนา(๑) อายาเมน ปญฺญาสโยชนา(๒) วิตฺถาเรน ปญฺญาสโยชนา อุพฺเพเธน ปุณฺณา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา, ตโต ปุริโส กุสคฺเคน อุทกํ อุทฺธเรยฺย. ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว, กตมํ นุ โข พหุตรํ, ยํ วา กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตํ, ยํ วา โปกฺขรณิยา อุทกนฺติ ?

เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ ยทิทํ โปกฺขรณิยา อุทกํ, อปฺปมตฺตกํ กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตํ, เนว สติมํ กลํ อุเปติ, น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ, น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ โปกฺขรณิยา อุทกํ อุปนิธาย กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตนฺติ. เอวเมว โข ภิกฺขเว อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ, อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ, เนว สติมํ กลํ อุเปติ, น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ, น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ, ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อุปนิธาย ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุปรมตา. เอวํ มหตฺถิโย โข ภิกฺขเว ธมฺมาภิสมโย, เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภติ. ทุติยํ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มี พระภาค...

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสระโบกขรณียาว ๕๐ โยชน์ กว้าง ๕๐ โยชน์ ลึก ๕๐ โยชน์ มีน้ำเต็มเสมอขอบ กา(ก้ม)ดื่มกินได้ บุรุษพึงใช้ปลายหญ้าคาวิดน้ำ ขึ้นจากสระโบกขรณี เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ น้ำที่บุรุษใช้ ปลายหญ้าคาวิดขึ้นก็ดี น้ำในสระโบกขรณีก็ดี อย่างไหนจะมากกว่ากัน”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในสระโบกขรณีนี้แหละมีมากกว่า ส่วนน้ำที่บุรุษใช้ ปลายหญ้าคาวิดขึ้นมีปริมาณน้อย เมื่อเทียบกับน้ำในสระโบกขรณี น้ำที่บุรุษใช้ ปลายหญ้าคาวิดขึ้น ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วน ๑๐๐ ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วน ๑,๐๐๐ ไม่ถึง เศษหนึ่งส่วน ๑๐๐,๐๐๐”

“ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น ความทุกข์ที่หมดสิ้นไปของบุคคลผู้ เป็นอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ ผู้รู้แจ้ง นี้แหละมีมากกว่า ส่วนความทุกข์ที่เหลือ มีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับกองทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปซึ่งมีในก่อน ความทุกข์ที่ ได้รับมากมายใน ๗ อัตภาพ มีประมาณน้อย ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วน ๑๐๐ ไม่ถึง เศษหนึ่งส่วน ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วน ๑๐๐,๐๐๐การตรัสรู้ธรรมมีประโยชน์ยิ่งใหญ่อย่างนี้ การได้ธรรมจักษุมีประโยชน์ยิ่งใหญ่ อย่างนี้”

โปกขรณีสูตรที่ ๒ จบ