อันตรไปยยาล เล่ม ๑๖

๙. อันตรเปยยาล

๑. สัตถุสูตร

ว่าด้วยบุคคลไม่รู้ไม่เห็นชรามรณะตามความเป็นจริง

{๓๐๙}[๗๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นชรา

มรณะตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อความรู้ในชรามรณะตามความ

เป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นเหตุเกิดแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง พึงแสวงหา

ครูเพื่อความรู้ในเหตุเกิดแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็น

ความดับแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อความรู้ในความ

ดับแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อความรู้ในข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งชรามรณะตามความเป็นจริง” (๑)

(ไปยาลแห่งส่วนพระบาลีทั้งปวงพึงให้พิสดารอย่างนี้)

๒-๑๑. ทุติยสัตถุสุตตาทิทสกะ

ว่าด้วยหมวด ๑๐ มีสัตถุสูตรที่ ๒ เป็นต้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

(๒) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นชาติตามความเป็นจริง ...

(๓) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นภพตามความเป็นจริง ...

(๔) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นอุปาทานตามความเป็นจริง ...

(๕) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นตัณหาตามความเป็นจริง ...

(๖) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นเวทนาตามความเป็นจริง ...

(๗) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นผัสสะตามความเป็นจริง ...

(๘) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นสฬายตนะตามความเป็นจริง ...

(๙) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นนามรูปตามความเป็นจริง ...

(๑๐) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นวิญญาณตามความเป็นจริง ...

{๓๑๐}(๑๑) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นสังขารตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อ

ความรู้ในสังขารตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นเหตุเกิดแห่งสังขารตาม

ความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อความรู้ในเหตุเกิดแห่งสังขารตามความเป็น

จริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งสังขารตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครู

เพื่อความรู้ในความดับแห่งสังขารตามความเป็นจริง เมื่อไม่รู้ไม่เห็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารตามความเป็นจริง พึงแสวงหาครูเพื่อความรู้ในข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งสังขารตามความเป็นจริง” (๒-๑๑)

(พึงทำกิจในอริยสัจ ๔ แห่งปัจจยาการทั้งปวง นี้เป็นสูตรหนึ่ง)

๑๒. สิกขาสุตตาทิเปยยาลเอกาทสกะ

ว่าด้วยหมวด ๑๑ แห่งไปยาลของสูตรมีสิกขาสูตรที่ ๑๒ เป็นต้น

(๒) ดูก่อนกิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นชรามรณะตามความเป็นจริง พึงทำการศึกษาเพื่อความรู้ในชรามรณะตามความเป็นจริง

(๓) บุคคลเมื่อไม่รู้ไม่เห็นชรามรณะตามความเป็นจริง พึงทำความ

เพียรเพื่อความรู้ในชรามรณะตามความเป็นจริง

(๔) ... พึงทำฉันทะ ...

(๕) ... พึงทำความอุตสาหะ ...

(๖) ... พึงทำความไม่ย่อท้อ ...

(๗) ... พึงทำความเพียรแผดเผากิเลส ...

(๘) ... พึงทำความเป็นผู้กล้า ...

(๙) ... พึงทำความเพียรเป็นไปติดต่อ ...

(๑๐) ... พึงทำสติ ...

(๑๑) ... พึงทำสัมปชัญญะ ...

(๑๒) ... พึงทำความไม่ประมาท ... เพื่อความรู้ในชรามรณะตาม

ความเป็นจริง”

จบ อันตรเปยยาลที่ ๙

รวมหัวข้อแห่งอันตรเปยยาลดังนี้ คือ

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสครู ๑ การศึกษา ๑ ความ

เพียร ๑ ฉันทะ ๑ ความอุตสาหะ ๑ ความไม่ย่อท้อ ๑

ความเพียรเผากิเสส ๑ วิริยะ ๑ ความเพียรเป็นไปติดต่อ ๑

สติ ๑ สัมปชัญญะ ๑ อัปปมาทะ ๑

จบ อันตรเปยาลอันเป็นหัวข้อพระสูตร

เบื้องต้นมีหัวข้อพระสูตร ๑๒ หัวข้อ รวมเป็น ๑๓๒

สูตร มีไปยาลในระหว่าง พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสด้วย

สัจจะ ๔

จบ หัวข้อในอันตรเปยยาลทั้งหลาย

จบ นิทานสังยุต

๒. อภิสมยสังยุต

๑. นขสิขาสูตร

ว่าด้วยอุปมาด้วยฝุ่นที่ปลายเล็บ

{๓๑๑}[๗๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม

ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนฝุ่นขึ้นมาเล็กน้อยแล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นเล็กน้อยที่เราใช้ปลายเล็บช้อนขึ้นมานี้กับแผ่นดินใหญ่นี้ อย่างไหนจะมากกว่ากันหนอ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แผ่นดินใหญ่นี้แล

มากกว่า ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมานี้มีประมาณน้อย ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมาเมื่อเทียบกันกับแผ่นดินใหญ่แล้ว ย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐ ”

{๓๑๒}“ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ความทุกข์ที่หมดไปสิ้นไปของบุคคลผู้เป็นพระอริยสาวก ผู้ถึงพร้อมด้วยทิฎฐิ ตรัสรู้แล้วมีมากกว่า ส่วนที่เหลือมีประมาณน้อย ความทุกข์อย่างยิ่งใน ๗ อัตภาพเมื่อเทียบกันกับกองทุกข์ที่หมดสิ้นไปก่อน ก็ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑,๐๐๐ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๐๐,๐๐๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การตรัสรู้ธรรมให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้ การได้

ธรรมจักษุให้สำเร็จประโยชน์ใหญ่อย่างนี้แล” (๑)